सोनम वांगचुक यांच्या आंदोलनामागील शांत, पण ठाम चेहरा : गीतांजली आंग्मो

पर्यावरणवादी आणि शिक्षणतज्ज्ञ सोनम वांगचुक यांच्या आंदोलनादरम्यान सर्वाधिक चर्चेत राहिले ते त्यांचे उपोषण आणि सरकारविरोधातील भूमिका. मात्र या संपूर्ण आंदोलनात पडद्यामागे अत्यंत महत्त्वाची जबाबदारी सांभाळणारे व्यक्तिमत्त्व म्हणजे त्यांची पत्नी डॉ. गीतांजली जे. आंग्मो होय. त्यांनी केवळ कुटुंबीय म्हणून नव्हे, तर आंदोलनाच्या समन्वयक, प्रवक्त्या आणि कायदेशीर रणनीती आखणाऱ्या सहकाऱ्याच्या भूमिकेत काम केले. सोनम वांगचुक यांची प्रकृती उपोषणामुळे खालावत गेल्यानंतर गीतांजली आंग्मो यांनी आंदोलनाची सूत्रे अधिक सक्रियपणे हातात घेतली. दिल्लीतील आंदोलनस्थळी येणाऱ्या समर्थकांशी संवाद साधणे, माध्यमांना माहिती देणे आणि आंदोलनाचा पुढील आराखडा जाहीर करणे ही जबाबदारी त्यांनी पार पाडली. वांगचुक यांना रुग्णालयात दाखल केल्यानंतरही आंदोलन सुरू राहील, असा स्पष्ट संदेश त्यांनी दिला. २० जुलै रोजी आयोजित करण्यात आलेल्या संसद मोर्चाच्या नियोजनात गीतांजली आंग्मो यांनी महत्त्वाची भूमिका बजावली. आंदोलकांशी सातत्याने संपर्क ठेवणे, स्वयंसेवकांचे समन्वय करणे आणि आंदोलनाची दिशा निश्चित करणे या जबाबदाऱ्या त्यांनी सांभाळल्या.

उपोषणाचा तिढा सोडवण्यासाठी त्यांनी विविध राजकीय पक्षांशी संवाद साधला. सोनम वांगचुक संसद अधिवेशनात शिक्षण व्यवस्थेतील उत्तरदायित्वाचा मुद्दा उपस्थित करण्याचे आश्वासन मिळाल्यास उपोषण सोडण्यास तयार असल्याचे त्यांनी माध्यमांसमोर जाहीर केले. हा संदेश सरकार आणि विरोधकांपर्यंत पोहोचवण्याची जबाबदारीही त्यांनी पार पाडली. उपोषणादरम्यान वांगचुक यांच्या प्रकृतीबाबत न्यायालयात सुनावणी सुरू असताना गीतांजली यांनी डॉक्टर, वकील आणि आंदोलनाचे प्रतिनिधी यांच्यात समन्वय साधला. त्यांच्या आरोग्याविषयी नियमित माहिती प्रसारमाध्यमांना देणे आणि वैद्यकीय निर्णयांवर लक्ष ठेवणे, हेही त्यांनी केले. आंदोलनादरम्यान विविध राजकीय पक्षांनी पाठिंबा जाहीर केला. मात्र गीतांजली आंग्मो यांनी कोणत्याही पक्षाला बिनशर्त समर्थन न देता, आंदोलनाचा उद्देश राजकारण नसून उत्तरदायित्व असल्याचे स्पष्ट केले. काही पक्षांच्या आंदोलनावर त्यांनी "प्रामाणिकतेचा अभाव" असल्याची टीकाही केली होती.

संघर्षातील खंबीर साथीदारl गीतांजली आंग्मो या केवळ सोनम वांगचुक यांच्या पत्नी नाहीत. त्या Himalayan Institute of Alternatives, Ladakh (HIAL) या संस्थेच्या सह-संस्थापक असून शिक्षण आणि शाश्वत विकास क्षेत्रात सक्रिय आहेत. आंदोलनाच्या काळात त्यांनी कुटुंबीय, सहकारी आणि प्रवक्त्या या तिन्ही भूमिका प्रभावीपणे निभावत आंदोलनाला संघटित स्वरूप दिले.
l सोनम वांगचुक यांच्या आंदोलनाचा चेहरा जरी स्वतः वांगचुक असला, तरी त्यामागील संघटन, संवाद, कायदेशीर समन्वय आणि आंदोलनाची सातत्याने उभारणी या सर्वांमध्ये गीतांजली आंग्मो यांची भूमिका अत्यंत महत्त्वाची होती. त्यामुळे त्या या आंदोलनातील ‘शांत पण प्रभावी नेतृत्व’ म्हणून समोर आल्या.