शहरी जीवनातील वाढता मानसिक तणाव: ८२ टक्के नागरिक विळख्यात; अहवालातून धक्कादायक वास्तव समोर

आजच्या धावपळीच्या आणि स्पर्धात्मक युगात प्रगतीची शर्यत जिंकण्याच्या नादात माणूस स्वतःच्या आरोग्याकडे दुर्लक्ष करत आहे. नुकत्याच समोर आलेल्या एका धक्कादायक अहवालानुसार, देशातील शहरी भागात राहणारे तब्बल ८२ टक्के नागरिक तीव्र मानसिक तणावाखाली जीवन जगत आहेत. वाढती महागाई, आर्थिक अस्थिरता आणि भविष्याची चिंता यांसारख्या कारणांमुळे शहरी भारतीयांचे मानसिक आरोग्य धोक्यात आले आहे.

अहवालातील ठळक मुद्दे:

• 
  

  जागतिक स्थिती: मानसिक आरोग्य क्रमवारीत ८४ देशांपैकी भारत ६० व्या क्रमांकावर आहे.

  
  


• 
  

  आर्थिक तणाव: सुमारे ४१ टक्के नागरिकांनी मान्य केले आहे की, आर्थिक उद्दिष्टे (Financial Goals) पूर्ण करण्याच्या धडपडीमुळे त्यांना तीव्र तणाव जाणवतो.

  
  


• 
  

  तरुणाईवर सर्वाधिक परिणाम: २५ ते ३४ वयोगटातील तरुण पिढी तणावाचा सर्वाधिक सामना करत आहे. जबाबदाऱ्यांचे ओझे, वाढते घरभाडे, गृहकर्जाचे हप्ते आणि करिअरमधील अनिश्चितता यामुळे या वयोगटाचा 'आरोग्य गुणांक' (Health Quotient) वयोवृद्धांपेक्षाही कमी असल्याचे दिसून आले आहे.

  
  

महानगरे विरुद्ध ग्रामीण भाग

या अहवालातील एक रंजक विरोधाभास म्हणजे ग्रामीण भागातील नागरिकांचे आरोग्य शहरी नागरिकांपेक्षा अधिक चांगले आहे. ग्रामीण भागाचा एकूण आरोग्य गुणांक ६७ असून शहरांचा केवळ ६३ आहे. शहरांमधील प्रदूषण, कामाचा ताण, लांबचा प्रवास आणि 'सामाजिक एकाकीपणा' हे तणावाचे प्रमुख घटक ठरत आहेत. शहरात भौतिक सुविधा जास्त असल्या तरी, तिथे शांततेचा अभाव असल्याचे अहवाल स्पष्ट करतो.

तज्ज्ञांचा सल्ला: आर्थिक नियोजनासह मानसिक आरोग्याची काळजी

केवळ सकस आहार किंवा व्यायाम तणावमुक्तीसाठी पुरेसा नाही. तज्ज्ञांच्या मते, आताच्या काळात आर्थिक नियोजनाची (Financial Planning) शिस्त लावणे आणि खर्चावर नियंत्रण ठेवणे अनिवार्य झाले आहे.

याबाबत बोलताना प्रहार न्यूजलाईनने स्पष्ट केले की, आरोग्यासोबत पैशाचा ताळमेळ बसवणे ही काळाची गरज आहे. तणाव ही जीवनशैलीची 'नॉर्मल' गोष्ट नसून, १४ टक्के लोकांनी तो 'नियंत्रणाबाहेर' असल्याचे मान्य केले आहे, ही धोक्याची घंटा आहे.

उपाययोजना:

• आर्थिक शिस्त आणि नियोजनावर भर द्या.


• मानसिक आरोग्यासाठी स्वतःच्या दिनचर्येतून वेळ काढा.


• तणाव असह्य वाटल्यास मदत मागायला संकोच करू नका.

अहवालाचा निष्कर्ष असा की,

पैसा महत्त्वाचा असला तरी मानसिक शांतता त्याहून अधिक महत्त्वाची आहे. आरोग्य, मन आणि आर्थिक शिस्त यांचा समतोल राखणे हीच खरी संपत्ती असल्याचे तज्ज्ञ सांगत आहेत.