Kharg Island : खार्ग बेटाजवळ समुद्रात मोठी तेलगळती? होर्मुझमधील तणावाच्या पार्श्वभूमीवर जागतिक बाजारात खळबळ

इराणच्या महत्त्वाच्या खार्ग बेटाजवळ समुद्रात मोठ्या प्रमाणावर तेलगळती झाल्याची शक्यता उपग्रह चित्रांमधून समोर आली असून, त्यामुळे मध्यपूर्वेतील सुरक्षेपासून जागतिक तेलपुरवठ्यापर्यंत अनेक प्रश्न निर्माण झाले आहेत. पर्शियन गल्फमध्ये पसरलेल्या तेलाच्या जाड थरामुळे पर्यावरणीय संकटाची भीती व्यक्त केली जात आहे, तर होर्मुझ सामुद्रधुनी परिसरातील वाढत्या अमेरिका-इराण तणावामुळे या घटनेकडे अधिक गांभीर्याने पाहिले जात आहे.

युरोपियन युनियनच्या कोपर्निकस सेंटिनेल उपग्रहांनी ६ ते ८ मेदरम्यान टिपलेल्या छायाचित्रांमध्ये खार्ग बेटाच्या पश्चिम किनाऱ्याजवळ समुद्राच्या पृष्ठभागावर मोठ्या प्रमाणात काळसर तेलाचा थर दिसून आला. प्राथमिक विश्लेषणानुसार, ही गळती ४५ ते ७० चौरस किलोमीटरपर्यंत पसरलेली असू शकते. तज्ज्ञांच्या मते, या प्रकारचे चित्र सहसा मोठ्या तेलगळतीनंतरच दिसून येते.

खार्ग बेट हे इराणच्या अर्थव्यवस्थेसाठी अत्यंत महत्त्वाचे मानले जाते. देशाच्या जवळपास ९० टक्के कच्च्या तेलाची निर्यात याच बेटावरील टर्मिनल्समधून केली जाते. त्यामुळे या भागात कोणतीही दुर्घटना घडल्यास त्याचा थेट परिणाम जागतिक तेलाच्या किमतींवर आणि पुरवठा साखळीवर होऊ शकतो. विशेषतः आशियाई आणि युरोपीय देश मोठ्या प्रमाणावर या मार्गावर अवलंबून असल्याने आंतरराष्ट्रीय बाजारात अस्थिरता वाढण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे.

दरम्यान, होर्मुझ सामुद्रधुनी परिसरात अलीकडच्या काही दिवसांत अमेरिका आणि इराण यांच्यातील तणाव अधिक तीव्र झाला आहे. अमेरिकेने काही इराणी तेलवाहू जहाजांवर कारवाई केल्याच्या घटनांनंतर दोन्ही देशांकडून एकमेकांवर आरोप-प्रत्यारोप सुरू आहेत. या संवेदनशील पार्श्वभूमीवर खार्गजवळ दिसलेली तेलगळती ही केवळ तांत्रिक बिघाडाची घटना आहे की त्यामागे अन्य काही कारण आहे, याबाबत चर्चा सुरू झाली आहे.

तेलगळतीचे नेमके कारण अद्याप स्पष्ट झालेले नाही. काही आंतरराष्ट्रीय विश्लेषकांनी जुन्या तेलसाठा यंत्रणांमध्ये तांत्रिक बिघाड झाल्याची शक्यता वर्तवली आहे. तर काहींच्या मते, अलीकडील लष्करी हालचाली किंवा गुप्त कारवायांमुळे तेलवाहतूक सुविधांना धक्का बसला असू शकतो. मात्र, इराण सरकार किंवा अमेरिकेकडून अद्याप अधिकृत प्रतिक्रिया देण्यात आलेली नाही.

पर्यावरण तज्ज्ञांनी या घटनेबाबत गंभीर चिंता व्यक्त केली आहे. मोठ्या प्रमाणातील तेलगळतीमुळे समुद्री जीवसृष्टी, मासेमारी व्यवसाय आणि किनारी परिसंस्थांवर दीर्घकालीन परिणाम होऊ शकतात. पर्शियन गल्फमधील जैवविविधतेवर याचा मोठा फटका बसण्याची शक्यता असून, समुद्रातील प्रदूषण नियंत्रणासाठी तातडीने कारवाईची गरज असल्याचे मत व्यक्त केले जात आहे.

या संपूर्ण घडामोडींमुळे होर्मुझ सामुद्रधुनी पुन्हा एकदा जागतिक चर्चेच्या केंद्रस्थानी आली आहे. जगातील मोठ्या प्रमाणातील तेलवाहतूक या मार्गातून होत असल्याने, या भागातील कोणतीही अस्थिरता थेट जागतिक अर्थव्यवस्थेला हादरा देऊ शकते.