अमरावती (वृत्तसंस्था) : देशात लोकसंख्या नियंत्रणासाठी प्रयत्न सुरू असतानाच, आंध्र प्रदेशचे मुख्यमंत्री एन. चंद्राबाबू नायडू यांनी एक धक्कादायक पण राज्याच्या भविष्यासाठी महत्त्वाचा निर्णय घेतला आहे. राज्यातील घटत्या प्रजनन दरामुळे निर्माण झालेली 'वृद्धत्वा'ची भीती दूर करण्यासाठी, आता तिसऱ्या मुलाच्या जन्मावर २५ हजार रुपयांचे आर्थिक प्रोत्साहन देण्याची घोषणा त्यांनी केली आहे.
विधानसभेत 'लोकसंख्या व्यवस्थापन धोरण' मांडताना मुख्यमंत्री नायडू यांनी स्पष्ट केले की, सरकार आता लोकसंख्या वाढीला ओझे मानण्याऐवजी 'वरदान' मानणार आहे. राज्याचा प्रजनन दर १९९३ मध्ये ३.० होता, जो आता धोक्याच्या पातळीवर म्हणजेच १.५ वर घसरला आहे. हीच परिस्थिती कायम राहिली, तर २०४७ पर्यंत राज्यातील २३ टक्के लोकसंख्या वृद्ध असेल, ज्यामुळे आर्थिक विकासाला खीळ बसेल.
मुख्यमंत्र्यांनी चिंता व्यक्त केली की, जर आपण आताच सावध झालो नाही, तर आंध्र प्रदेशला जपान, दक्षिण कोरिया आणि इटलीप्रमाणे 'तरुण कामगारांच्या कमतरतेचा' सामना करावा लागेल. राज्यात सध्या दरवर्षी केवळ ६.७० लाख जन्मांची नोंद होत आहे, जी पुरेशी नाही. राज्याचा सकल देशांतर्गत उत्पादन १५ टक्क्यांनी वाढवण्यासाठी तरुण रक्ताची गरज असल्याचे त्यांनी अधोरेखित केले.
प्रस्तावित धोरणांतर्गत, सरकार पाच-चरण जीवन चक्र प्रणाली लागू करेल: मातृत्व, शक्ती, नैपुण्यम, क्षेम आणि संजीवनी. महिलांना मदत करण्यासाठी, ‘प्रसूती उत्कृष्टता केंद्रे’ स्थापन केली जातील, जिथे IVF सेवा उपलब्ध असतील. सरकार सिझेरियन विभागांना परावृत्त करेल. प्रत्येक ५० मुलांसाठी बाल संगोपन केंद्रे आणि गुलाबी शौचालये बांधली जातील. विशाखापट्टणममध्ये १७२ कोटी रुपये खर्चून काम करणाऱ्या महिलांसाठी एक मोठे वसतिगृहही बांधले जाणार आहे.
तिसऱ्या मुलाच्या जन्मासाठी विशेष पॅकेज
लोकसंख्या वाढीला चालना देण्यासाठी, सरकार “पोषण-शिक्षण-सुरक्षा” पॅकेज अंतर्गत तिसऱ्या मुलाच्या जन्मासाठी २५,००० रुपयांचे प्रोत्साहन देईल. याव्यतिरिक्त, तिसऱ्या मुलाला पाच वर्षांसाठी दरमहा १००० रुपये आणि १८ वर्षांपर्यंत मोफत शिक्षण मिळेल. मुख्यमंत्र्यांनी असेही जाहीर केले की मातांना १२ महिने पितृत्व रजा आणि वडिलांना दोन महिने पितृत्व रजा मिळेल. “लोकसंख्या काळजी” वरील विशेष कार्यक्रम दर चौथ्या शनिवारी आयोजित केले जातील.
स्थानिक निवडणुकांमध्ये प्राधान्य
युती सरकारने आधीच दोनपेक्षा जास्त मुले असलेल्यांना स्थानिक स्वराज्य संस्थांच्या निवडणुका लढवण्याची संधी दिली आहे. याव्यतिरिक्त, “तालिकी वंदनम” योजनेअंतर्गत आर्थिक मदत दिली जात आहे, ज्यामुळे मुलांच्या संख्येवरील मर्यादा काढून टाकली जात आहे. सुरक्षिततेसाठी “शी कॅब्स” सुरू केले जातील आणि १७५ प्राथमिक आरोग्य केंद्रांवर दोन आठवड्यांसाठी विशेष दवाखाने आयोजित केले जातील. या धोरणाद्वारे भविष्यातील लोकसंख्याशास्त्रीय संकटापासून राज्याचे संरक्षण करण्याचे सरकारचे उद्दिष्ट आहे.
नव्या धोरणातील प्रमुख आकर्षणे :
- आर्थिक मदत : तिसऱ्या अपत्यासाठी पालकांना २५,००० रुपये दिले जातील.
- विशेष रजा : सरकारी आणि खासगी क्षेत्रातील पालकांसाठी विशेष पालकत्व रजा प्रस्तावित.
- महिला सक्षमीकरण : महिला कामगारांचा सहभाग ३१% वरून ५९% पर्यंत नेण्याचे लक्ष्य.
- अंमलबजावणी : हे धोरण मार्च अखेरपर्यंत अंतिम करून १ एप्रिल २०२६ पासून लागू केले जाईल.
