चार वर्षांपासून सुरू असलेल्या रक्तरंजित संघर्षामुळे संबंधित प्रदेशात मोठ्या प्रमाणावर मानवी, आर्थिक आणि सामाजिक हानी झाली आहे. हजारो लोकांचा मृत्यू झाला असून लाखो नागरिक विस्थापित झाले आहेत. शांतता प्रस्थापित करण्यासाठी अनेक प्रयत्न झाले; परंतु संघर्ष पूर्णपणे थांबलेला नाही. युद्धामुळे पायाभूत सुविधा उद्ध्वस्त झाल्या आहेत आणि सामान्य जनजीवनावर गंभीर परिणाम झाला आहे. सध्या संघर्षाची तीव्रता काही प्रमाणात कमी-जास्त होत असली तरी युद्धाचे सावट अजूनही कायम आहे आणि दीर्घकालीन शांततेचा मार्ग अनिश्चित दिसत आहे.
Bhandara Accident : भंडारा : भंडारा-साकोली राष्ट्रीय महामार्गावर रविवारी सकाळी झालेल्या भीषण अपघातात (Accident) दोन ज्येष्ठ नागरिकांचा जागीच मृत्यू (Death) झाला. ...
जगातील युद्धे आज पूर्वीपेक्षा अधिक घातक, अधिक खर्चिक आणि अधिक अनिश्चित झाली आहेत. २०२१ ते २०२४ या कालावधीत गोळ्या, बॉम्ब आणि क्षेपणास्त्रांच्या हल्ल्यांमुळे सुमारे ७.५ लाख लोकांचा मृत्यू झाला. युद्धांमुळे निर्माण होणारी उपासमार, रोगराई, विस्थापन आणि इतर अप्रत्यक्ष परिणाम यांचाही विचार केला, तर हा आकडा आणखी मोठा ठरतो. शीतयुद्ध संपल्यानंतरचा हा चार वर्षांचा कालखंड सर्वाधिक रक्तरंजित मानला जातो. मात्र, एवढ्या प्रचंड मानवी आणि आर्थिक हानीनंतरही कोणत्याही पक्षाला स्पष्ट व निर्णायक विजय मिळालेला दिसत नाही. याचे सर्वात ठळक उदाहरण म्हणजे रशियाने युक्रेनवर केलेले आक्रमण. रशियाला झटपट विजयाची अपेक्षा होती; परंतु युद्ध दीर्घकाळ लांबल्याने ते राष्ट्राध्यक्ष व्लादिमीर पुतिन यांच्यासाठी एका दलदलीसारखे ठरले. त्याचप्रमाणे इराणविरोधातील अमेरिकेच्या कारवायांनाही अपेक्षित यश मिळाले नाही. हे संघर्ष आधुनिक युद्धाचे बदलते स्वरूप, त्यातील वाढती गुंतागुंत आणि विजयाच्या पारंपरिक संकल्पनांवर उभे राहिलेले प्रश्न अधोरेखित करतात. युद्धाच्या स्वरूपात सर्वात मोठा बदल तंत्रज्ञानामुळे झाला आहे. आज उपग्रह, सेन्सर्स आणि कमी खर्चातील ड्रोन यांच्या साहाय्याने सैनिकांच्या प्रत्येक हालचालीवर नजर ठेवणे शक्य झाले आहे. त्यामुळे रणांगणावर मोठ्या सैन्यदलांची हालचाल पूर्वीपेक्षा अधिक धोकादायक ठरते. सैनिकांना स्वतःचे संरक्षण करण्यासाठी अधिक संघर्ष करावा लागत आहे. युक्रेनमधील विस्तारित किल झोन हे त्याचे उदाहरण आहे.
नवी दिल्ली : मुंबईतील बोरीवली विधानसभा मतदारसंघाचे आमदार संजय उपाध्याय यांनी केंद्रीय रेल्वेमंत्री अश्विनी वैष्णव यांना पत्र लिहून बोरीवली रेल्वे ...
तेथील सैनिक आता लहान-लहान गटांमध्ये पुढे सरकतात, तर जखमी आणि मृत सैनिकांना बाहेर काढण्यासाठी रोबोट्सचा वापर केला जात आहे. तज्ज्ञांच्या मते, शत्रूच्या कमकुवत भागावर अचानक हल्ला करून निर्णायक आघाडी मिळवण्याची पारंपरिक युद्धनीती आता पूर्वीसारखी प्रभावी राहिलेली नाही. दुसरा मोठा बदल कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआय)मुळे घडला आहे. एआयमुळे प्रचंड प्रमाणातील माहितीचे अतिशय वेगाने विश्लेषण करणे शक्य झाले आहे. उपग्रह चित्रे, ड्रोनद्वारे मिळणारा डेटा आणि रणांगणावरील विविध सेन्सर्सकडून येणारी माहिती एकत्रित करून शत्रूची स्थिती, हालचाली आणि संभाव्य रणनीती यांचा अंदाज अधिक अचूकपणे लावता येतो. त्यामुळे निर्णयप्रक्रिया जलद होत असून लक्ष्य निवडणे, संसाधनांचे नियोजन करणे आणि हल्ल्यांचे समन्वय साधणे अधिक प्रभावी बनले आहे. भविष्यात स्वायत्त शस्त्रप्रणाली, एआय-आधारित ड्रोन आणि रोबोटिक यंत्रणा युद्धातील मानवी भूमिकेत आणखी बदल घडवू शकतात. त्यामुळे आधुनिक युद्ध हे केवळ सैनिकांच्या संख्येवर नव्हे, तर माहिती, तंत्रज्ञान आणि कृत्रिम बुद्धिमत्तेच्या प्रभावी वापरावर अधिक अवलंबून होत चालले आहे.
एआय-आधारित प्रणाली आता लक्ष्य शोधणे आणि त्यावर अचूक हल्ले करण्यासाठी सैन्यदलांना मोठी मदत करत आहे. अमेरिका आणि इस्रायल यांनी इराणविरोधातील कारवायांमध्ये या तंत्रज्ञानाची क्षमता अधोरेखित केली आहे. मात्र, अत्याधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर करूनही इराणला माघार घ्यायला भाग पाडण्यात यश आलेले नाही. उलट, इराणने ड्रोन आणि क्षेपणास्त्र हल्ले सुरूच ठेवले असून आपल्या अणू कार्यक्रमाबाबतची भूमिका देखील कायम ठेवली आहे. यावरून एक महत्त्वाची बाब स्पष्ट होते, की तांत्रिक श्रेष्ठता म्हणजेच राजकीय किंवा लष्करी विजयाची हमी नव्हे. तिसरी आणि तितकीच गंभीर चिंता म्हणजे युद्धनियम आणि मानवी मूल्यांवर वाढत असलेला दबाव. युक्रेनपासून गाझापर्यंत अनेक संघर्षक्षेत्रांमध्ये नागरी लोकसंख्येवर हल्ले, रुग्णालयांसारख्या संरक्षित ठिकाणांना लक्ष्य केल्याचे आरोप आणि आंतरराष्ट्रीय युद्धनियमांच्या उल्लंघनाच्या घटना सातत्याने समोर येत आहेत. या सर्व घडामोडी एक महत्त्वाचा संदेश देतात.
-फिनिक्स मॉलमधील कार्यक्रमात मोठा गोंधळ पुणे: पुण्यातील विमाननगर येथील फिनिक्स मॉलमध्ये (Phoenix Pune) शुक्रवारी आयोजित करण्यात आलेल्या 'कॉकटेल २' (Cocktail 2) ...
युद्ध सुरू करणे कदाचित पूर्वीपेक्षा सोपे झाले असेल; परंतु ते जिंकणे आणि त्याचा शेवट घडवून आणणे दिवसेंदिवस अधिक कठीण होत आहे. नव्या तंत्रज्ञानामुळे तुलनेने कमकुवत राष्ट्रांनाही प्रभावी प्रतिकार करण्याची क्षमता प्राप्त झाली आहे. परिणामी, भविष्यातील युद्धे अधिक दीर्घकालीन, अधिक खर्चिक आणि अधिक विनाशकारी ठरण्याची शक्यता नाकारता येत नाही. युद्धाचे स्वरूप गेल्या काही दशकांत तंत्रज्ञानाच्या झपाट्याने झालेल्या प्रगतीमुळे मोठ्या प्रमाणात बदलले. आधुनिक युद्धात सेन्सर्स, उपग्रह आणि ड्रोन यांसारख्या निरीक्षण साधनांचा व्यापक वापर होत असल्याने रणांगणातील हालचाली गुप्त ठेवणे अधिक कठीण झाले आहे. परिणामी, सैनिकांच्या सुरक्षिततेसमोरील धोके वाढले असून शत्रूच्या हालचालींची माहिती अधिक वेगाने आणि अचूकपणे मिळू लागली आहे. तसेच, कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआय) युद्धाच्या पद्धतीत महत्त्वपूर्ण बदल घडवून आणत आहे. एआयच्या साहाय्याने लक्ष्य शोधणे, माहितीचे विश्लेषण करणे आणि अचूक हल्ल्यांचे नियोजन करणे अधिक प्रभावी झाले आहे. त्यामुळे युद्ध अधिक वेगवान, तांत्रिकदृष्ट्या प्रगत आणि परिणामकारक बनले आहे. मात्र, या तांत्रिक प्रगतीसोबत काही गंभीर आव्हानेही समोर आली आहेत. अनेक संघर्षांमध्ये नागरिकांवरील हल्ले, मानवी हक्कांचे उल्लंघन आणि युद्धनियमांचे वाढते उल्लंघन दिसून येत आहे. यामुळे आंतरराष्ट्रीय कायदे, मानवी मूल्ये आणि युद्धातील नैतिकतेबाबत गंभीर प्रश्न निर्माण होत असून जागतिक समुदायासमोर नवी आव्हाने उभी राहत आहेत.
नागरिकांवरील हल्ले आणि मानवी हक्कांचे उल्लंघन यामुळे आंतरराष्ट्रीय कायदे आणि मूल्यांवर गंभीर प्रश्न निर्माण झाले आहेत. तंत्रज्ञानाचा प्रसार अतिशय वेगाने होत आहे. लेबनॉनमध्ये इस्रायली सैन्याला आता युक्रेनमध्ये वापरल्या जाणाऱ्या प्रकारच्या ड्रोनचा सामना करावा लागत आहे. खाडी युद्धातील इराकच्या स्कड क्षेपणास्त्रांच्या तुलनेत इराणची क्षेपणास्त्रे अधिक अचूक मानली जातात. भविष्यात चीनने तैवानवर हल्ला केल्यास त्याच्या सैन्यालाही मोठ्या प्रमाणातील ड्रोन हल्ल्यांचा सामना करावा लागू शकतो.
नव्या पिढीतील ड्रोनमुळे हवाई वर्चस्व टिकवणे आणि सैनिकांचे संरक्षण करणे अधिक आव्हानात्मक झाले आहे. अमेरिकेचे माजी राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी इराणविरोधातील संघर्ष लहान आणि जलद स्वरूपाचा असेल, असा अंदाज व्यक्त केला होता. मात्र प्रत्यक्षात हा संघर्ष अमेरिकेच्या महागड्या शस्त्रसाठ्याचा मोठ्या प्रमाणावर वापर आणि आर्थिक नुकसान सहन करण्याच्या मर्यादांशी संबंधित आव्हानांमध्ये रूपांतरित झाला. अफगाणिस्तान आणि व्हिएतनाममधील युद्धांमध्ये तुलनेने कमकुवत पक्षांनी स्वतःच्या भूमीवर लढत दिल्यामुळे वरचष्मा मिळवला होता; परंतु आज ड्रोन आणि क्षेपणास्त्र तंत्रज्ञानामुळे लहान किंवा कमकुवत देशांनाही दूरवरून प्रभावी प्रत्युत्तर देण्याची क्षमता प्राप्त झाली आहे. त्यामुळे आधुनिक युद्धांमध्ये शक्तीचे पारंपरिक समीकरण मोठ्या प्रमाणात बदलत आहे.
