मुंबई : धाग्या-धाग्यांमध्ये गुंतलेली संस्कृती आणि हातांनी साकारलेली अद्भूत कलाकुसर म्हणजेच भारताची पारंपरिक हातमाग कला! दरवर्षी ७ ऑगस्ट रोजी साजरा केला जाणारा ‘राष्ट्रीय हातमाग दिवस’ (National Handloom Day) हा देशातील लाखो विणकर, कारागीर आणि त्यांच्या ऐतिहासिक कौशल्याचा गौरव करण्याचा दिवस मानला जातो. आजच्या अत्याधुनिक आणि पाश्चात्य फॅशनच्या युगातही भारतीय कला व कापड उद्योगाला जागतिक स्तरावर टिकवून ठेवण्यात हिंदी सिनेसृष्टीतील कलाकारांचे योगदान अतिशय मोलाचे ठरले आहे. रेड कार्पेटवरील अलिशान सोहळ्यांपासून ते दैनंदिन जीवनापर्यंत बॉलिवूडच्या अनेक आघाडीच्या अभिनेत्रींनी हातमाग साड्यांची फॅशन पुन्हा एकदा लोकप्रिय केली आहे.

कांजीवरमचे अभिजात सौंदर्य आणि रेखा यांचा रॉयल अंदाज

भारतीय हातमागाचा आणि विशेषतः कांजीवरम सिल्कचा विषय निघाल्यास ज्येष्ठ अभिनेत्री रेखा यांचे नाव सर्वात आधी समोर येते. गेली अनेक दशके त्यांनी ‘कांजीवरम साडी’ ही केवळ एक वस्त्र परंपरा न ठेवता ती स्वतःची एक स्वतंत्र शैली बनवली आहे. कोणत्याही मोठ्या राष्ट्रीय पुरस्कार सोहळ्यात किंवा आंतरराष्ट्रीय कार्यक्रमात रेखा जेव्हा पारंपरिक दागिने, गझरा आणि मऊ रेशमी कांजीवरम साडी नेसून अवतरतात, तेव्हा भारतीय हस्तकलेची मान जगभरात उंचावते. पाश्चात्य फॅशनच्या लाटेतही त्यांनी आपल्या पारंपरिक पेहरावाशी जपलेली बांधिलकी आजच्या पिढीसाठी एक आदर्श ठरत आहे.

हातमाग संस्कृतीची खंबीर पुरस्कर्ती : विद्या बालन

अभिनेत्री विद्या बालन हिने भारतीय हातमाग व साडी संस्कृतीला ग्लॅमरच्या जगात एक वेगळीच प्रतिष्ठा मिळवून दिली आहे. बनारसी, चंदेरी, महेश्वरी आणि देशातील कानाकोपऱ्यात विणल्या जाणाऱ्या विविध हातमाग साड्या तिच्या वॉर्डरोबची खरी ओळख आहेत. विद्या केवळ स्वतः या साड्या परिधान करत नाही, तर स्थानिक कारागिरांच्या मेहनतीला योग्य मोल मिळावे यासाठी ‘व्होकल फॉर लोकल’ (Vocal for Local) या तत्त्वाचा प्रसारही करते. प्रत्यक्ष विणकरांकडून खरेदी करून स्थानिक उद्योगांना पाठिंबा देण्याचे तिचे आवाहन भारतीय कापड उद्योगाला मोठी ताकद देत आहे.

भारतीय परंपरा व प्रादेशिक कारागिरीचा कंगना रनौतकडून गौरव

आपल्या बिनधास्त शैलीसाठी ओळखल्या जाणाऱ्या कंगना रनौत हिची फॅशनची निवडही भारतीय मुळांशी घट्ट जोडलेली पाहायला मिळते. सार्वजनिक सभा, राष्ट्रीय पुरस्कार सोहळे किंवा अगदी विमानतळावरील (Airport Look) प्रवासादरम्यान कंगना अनेकदा शुद्ध सिल्क आणि प्रादेशिक कारागिरांनी हाताने विणलेल्या साड्यांमध्ये दिसून येते. देशातील विविध राज्यांतील पारंपरिक विणकाम पद्धतींचा प्रचार करत तिने भारतीय वस्त्रांमधील साधेपणा आणि ऐट यांचा सुरेख मेळ घातला आहे.

जागतिक व्यासपीठावर भारतीय वस्त्रांची जादू पसरवणारी दीपिका पदुकोण

आंतरराष्ट्रीय फॅशन विश्वात भारताचे प्रतिनिधित्व करताना दीपिका पदुकोणने भारतीय हातमागाचा वापर अत्यंत कौशल्याने केला आहे. कान्स चित्रपट महोत्सवातील तिचे साडी लूक असोत किंवा तिच्या स्वतःच्या विवाह सोहळ्यातील बेंगळुरू रिसेप्शनची ती प्रसिद्ध सोनेरी कांजीवरम साडी असो; दीपिकाने पारंपरिक विणकाम आणि आधुनिक स्टायलिंग एकत्र आणून जागतिक माध्यमांचे लक्ष वेधून घेतले. तिच्या या शैलीमुळे पाश्चात्य देशांमध्येही भारतीय हातमागाबद्दल मोठी उत्सुकता निर्माण झाली आहे.

तरुणांमध्ये हातमागाची क्रेझ निर्माण करणारी नवी पिढी: जान्हवी कपूर

आजची तरुण पिढी पारंपरिक वस्त्रांपासून दूर जात असल्याचा समज नव्या दमाची अभिनेत्री जान्हवी कपूरने खोटा ठरवला आहे. चित्रपटांचे प्रमोशन असो किंवा कौटुंबिक सण-उत्सव, जान्हवी अत्यंत आत्मविश्वासाने आणि ट्रेंडी पद्धतीने हातमाग साड्या नेसताना दिसते. जुन्या परंपरेला आधुनिक फॅशन तडका देऊन सादर करण्याची तिची पद्धत आजच्या तरुणाईला विशेषतः युझर्सना पारंपरिक कपड्यांकडे आकर्षित करत आहे.

आलिया भट्टचा ‘सस्टेनेबल फॅशन’ आणि साधेपणाचा संदेश

आलिया भट्टने भारतीय हातमाग साड्यांना एका अत्यंत हलक्या, आधुनिक आणि दैनंदिन आयुष्यात वापरण्यायोग्य रूपात सादर केले आहे. जामदानी आणि चंदेरी साड्यांना तिने दिलेली पसंती ही तिची फॅशन जगतातील समज दाखवून देते. याशिवाय कपड्यांचा पुनर्वापर करणे (Repeat Fashion) आणि निसर्गाला पूरक ठरणारी फॅशन (Sustainable Fashion) अंगीकारणे यावर तिचा भर असतो. महागड्या जागतिक ब्रँड्सपेक्षा आपल्या देशातील कारागिरांचे हातकाम किती श्रेष्ठ आहे, हे आलियाच्या पेहरावातून स्पष्टपणे दिसून येते.

हातमाग संस्कृती : भारताचा अमूल्य वारसा

एकंदरीत पाहता, ‘राष्ट्रीय हातमाग दिना’च्या निमित्ताने या अभिनेत्रींच्या फॅशन चॉईसवरून हे स्पष्ट होते की, हातमाग साड्या हा केवळ भूतकाळातील वारसा नसून ते आजच्या आणि उद्याच्या फॅशनचेही भविष्य आहे. आधुनिकतेची जोड देऊन आपल्या स्थानिक विणकरांना आर्थिक बळ देणे आणि भारतीय हस्तकलेचा सन्मान करणे, हाच या दिवसाचा खरा संदेश आहे.