सध्या इंटरनेटवर ‘कॉर्टिसोल’ (Cortisol) या हार्मोनची मोठी चर्चा आहे. वेलनेस इन्फ्लुएन्सर्स सोशल मीडियावर पहाटे ३ वाजता जाग येणे, चेहऱ्यावर सूज येणे किंवा पोटावर चरबी साचणे अशी लक्षणे सांगून, ती ‘वाढलेल्या कॉर्टिसोलची’ लक्षणे असल्याचा दावा करत आहेत. मात्र, डॉक्टरांच्या मते, या हार्मोनला विनाकारण ‘खलनायक’ ठरवणे चुकीचे असून, इंटरनेटवरील सल्ल्यांच्या आधारावर सप्लिमेंट्स घेणे आरोग्यासाठी घातक ठरू शकते.

https://prahaar.in/2026/06/12/international-yoga-day-2026-yoga-for-healthy-ageing/

कॉर्टिसोल म्हणजे नक्की काय?

कॉर्टिसोल हे आपल्या जगण्यासाठी आवश्यक असणारे एक महत्त्वाचे संप्रेरक आहे. ते अधिवृक्क (adrenal) ग्रंथींतून स्रवते. तणावाच्या काळात शरीराला मदत करणे, रक्तदाब नियंत्रित ठेवणे, चयापचय क्रिया सुधारणे आणि रोगप्रतिकारशक्ती टिकवून ठेवणे ही त्याची प्रमुख कामे आहेत. विशेष म्हणजे, दिवसभरात कॉर्टिसोलची पातळी नैसर्गिकरित्या कमी-जास्त होत असते—सकाळी ती जास्त असते आणि रात्री झोपताना कमी होते.

https://prahaar.in/2026/06/12/sheep-wool-bone-healing-material/

डॉक्टरांचा इशारा: सप्लिमेंट्स घेण्यापूर्वी विचार करा

सोशल मीडियावर अनेक इन्फ्लुएन्सर्स अश्वगंधा किंवा मॅग्नेशियमसारखी सप्लिमेंट्स घेऊन कॉर्टिसोल नियंत्रित करण्याचा दावा करतात. मात्र, तज्ज्ञांचे म्हणणे आहे की:

• पुरावे नाहीत: उच्च किंवा कमी कॉर्टिसोलवर डॉक्टरांच्या सल्ल्याशिवाय घेता येण्याजोगे कोणतेही सिद्ध उपचार उपलब्ध नाहीत.

• सप्लिमेंट्सचे धोके: सप्लिमेंट्समधील घटक नेहमीच स्पष्ट नसतात. चुकून चुकीची मात्रा घेतल्यास कॉर्टिसोलची पातळी गरजेपेक्षा जास्त कमी होऊ शकते, ज्यामुळे आरोग्याच्या गंभीर समस्या निर्माण होऊ शकतात.

https://prahaar.in/2026/06/10/in-city-82-percent-citizens-are-mentaly-ill/

कॉर्टिसोलचे विकार दुर्मिळ आहेत

डॉक्टरांच्या मते, कॉर्टिसोलमुळे होणारे गंभीर विकार खूप दुर्मिळ आहेत:

१. ॲड्रिनल इनसफिशियन्सी: जेव्हा कॉर्टिसोलची पातळी दीर्घकाळ कमी राहते.

२. कुशिंग सिंड्रोम: जेव्हा कॉर्टिसोलची पातळी खूप जास्त वाढते. याचे कारण सहसा अधिवृक्क किंवा पीयूषिका ग्रंथींमधील गाठी (ट्यूमर) असते.

https://prahaar.in/2026/06/09/jamun-sweet-memory/

महत्त्वाची टीप:

केवळ एका रक्त चाचणीवरून कॉर्टिसोलच्या पातळीचे निदान करता येत नाही. गर्भनिरोधक गोळ्या घेणाऱ्या महिलांच्या रक्तातील कॉर्टिसोलची पातळी चुकीच्या पद्धतीने जास्त दिसू शकते. त्यामुळे, कोणत्याही चाचणीचा निर्णय स्वतः न घेता डॉक्टरांशी सल्लामसलत करणे गरजेचे आहे.

https://prahaar.in/2026/06/09/eat-good-food-daily/

तणाव व्यवस्थापनासाठी ‘जुना’ पण प्रभावी मार्ग

तज्ज्ञांच्या मते, कुशिंग सिंड्रोमसारख्या वैद्यकीय स्थिती वगळता, बहुतेक लोकांसाठी ‘कॉर्टिसोलवर नियंत्रण’ मिळवण्याचा मार्ग म्हणजे केवळ जीवनशैलीत बदल करणे होय. डॉक्टर साध्या आणि प्रभावी गोष्टींकडे परत जाण्याचा सल्ला देतात:

• पुरेशी झोप घेणे.

• संतुलित आहार राखणे.

• नियमित व्यायाम करणे.

• गरज पडल्यास तज्ज्ञ थेरपिस्टची मदत घेणे.

“कॉर्टिसोलची भीती बाळगण्यापेक्षा, तणावाच्या मूलभूत कारणांकडे लक्ष द्या,” असा सल्ला वैद्यकीय क्षेत्रातील तज्ज्ञ देत आहेत. जर तुम्हाला तुमच्या आरोग्याबाबत काही शंका किंवा लक्षणे जाणवत असतील, तर इंटरनेटवरील माहितीवर अवलंबून न राहता थेट तज्ज्ञ डॉक्टरांना भेटा.