हिमालयीन भागातील लोकांचा आणि पर्यटकांचा सर्वात आवडता पदार्थ कोणता असेल, तर तो म्हणजे 'मोमो'."रस्त्यावरील गजबजलेली छोटी टपरी असो वा शहरातील मोठे रेस्टॉरंट, लहानांपासून मोठ्यांपर्यंत सर्वांचाच आवडता कम्फर्ट फूड म्हणून मोमो ओळखला जातो. मूळचा तिबेटमधील असलेला हा पदार्थ हळूहळू सीमारेषा ओलांडून नेपाळमध्ये आला. नेपाळची राजधानी काठमांडूने या पदार्थाला इतके प्रेम दिले की, आज मोमो हे केवळ खाद्यपदार्थ न राहता काठमांडूच्या खाद्यसंस्कृतीचा आणि रोजच्या दिनचर्येचा एक अविभाज्य भाग बनले आहे. याच समृद्ध खाद्यसंस्कृतीमुळे आज काठमांडूला "जगाची मोमो कॅपिटल" (Momo Capital of the World) म्हणून ओळखले जाते.
फोटो : अनस्प्लॅश
काठमांडूमध्ये आज लहान-मोठे मिळून सुमारे ८,००० हून अधिक मोमो स्टॉल्स आणि रेस्टॉरंट्स कार्यरत आहेत. काठमांडूचे तिबेटसोबत असलेले जुने व्यापारी आणि सांस्कृतिक संबंध मोमोच्या प्रसारासाठी कारणीभूत ठरले. काठमांडूतील तिबेटी नागरिकांनी मोमो बनवण्याची पारंपारिक पद्धत जपली, तर स्थानिक 'नेवारी' समुदायाने त्यात आपले खास मसाले, भाज्या, मटण आणि चटण्यांचा वापर करून त्याला एक नवा नेपाळी ट्विस्ट दिला. तिबेटी आणि नेवारी संस्कृतीच्या या सुंदर मिलाफातूनच आजची प्रसिद्ध नेपाळी मोमो संस्कृती उदयाला आली आहे.
काठमांडूमध्ये मोमोचे अनेक चवदार प्रकार पाहायला मिळतात. वाफवलेले पारंपारिक 'स्टीम्ड मोमो', मसालेदार सूप किंवा रश्श्यात बुडवलेले 'झोल मोमो', कांदा आणि शिमला मिरचीसोबत टॉस केलेले तिखट-आंबट 'चिली मोमो' (C Momo), एका बाजूने भाजलेले कुरकुरीत 'कोथे मोमो', डीप-फ्राय केलेले 'फ्राइड मोमो' आणि वरून सॉस सजवलेले 'ओपन मोमो' खवय्यांच्या विशेष पसंतीस उतरतात. यामध्ये चिकन, बफ (म्हशीचे मटण), ताज्या भाज्या आणि पनीर अशा विविध घटकांचे सारण भरले जाते.
मोमोची खरी चव वाढवण्यात तेथील खास चटणीचा मोठा वाटा असतो. टोमॅटो, भाजलेले तीळ, शेंगदाणे, लसूण, आले, ताजे तिखट आणि नेपाळचा प्रसिद्ध 'तिमुर' (सिचुआन मिरी) वापरून तयार केलेली ही स्मोकी चटणी मोमोची चव दुप्पट करते. आज काठमांडूमध्ये मोमोचे प्रेम केवळ खाण्यापुरते मर्यादित न राहता मोमो फेस्टिव्हल्स, स्पर्धा आणि मेळाव्यांच्या रूपात साजरे केले जाते. त्यामुळेच काठमांडूला येणाऱ्या देश-विदेशातील पर्यटकांसाठी तेथील ऐतिहासिक मंदिरांना भेट देण्याइतकेच गरमागरम मोमोचा आस्वाद घेणे हे प्रवासाचे मुख्य आकर्षण बनले आहे.