Mahesh Dixit Appointed IB Chief : महेश दीक्षित यांची आयबी (IB) प्रमुखपदी नियुक्ती; कोण आहेत हे वरिष्ठ आयपीएस (IPS) अधिकारी?

नवी दिल्ली : केंद्र सरकारने देशातील सर्वात महत्त्वाची अंतर्गत गुप्तचर संस्था इंटेलिजन्स ब्युरो (Intelligence Bureau-IB) च्या संचालकपदी वरिष्ठ आयपीएस (IPS) अधिकारी डॉ. महेश दीक्षित यांची नियुक्ती केली आहे. आंध्र प्रदेश केडरच्या १९९३ बॅचचे अधिकारी असलेले दीक्षित यापूर्वी आयबीमध्ये विशेष संचालक (Special Director) म्हणून कार्यरत होते. ते २०२२ पासून आयबीचे नेतृत्व करणारे तपन कुमार डेका यांची जागी येणार आहेत.

नियुक्तीला मंत्रिमंडळाची मंजुरी

पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या अध्यक्षतेखालील मंत्रिमंडळाच्या नियुक्ती समितीने (Appointments Committee of the Cabinet-ACC) डॉ. महेश दीक्षित यांच्या नियुक्तीला मंजुरी दिली आहे. सरकारच्या आदेशानुसार, त्यांचा कार्यकाळ पदभार स्वीकारल्यापासून दोन वर्षांचा किंवा पुढील आदेश येईपर्यंत, यापैकी जे आधी असेल तोपर्यंत राहणार आहे.

महेश दीक्षित कोण आहेत?

डॉ. महेश दीक्षित हे देशातील सर्वात अनुभवी गुप्तचर (Intelligence) अधिकाऱ्यांपैकी एक मानले जातात. ऑगस्ट २०१९ मध्ये जम्मू-काश्मीरमधील कलम ३७० हटवण्याच्या निर्णयापूर्वी सुरक्षेच्या दृष्टीने परिस्थितीचे मूल्यांकन करण्यात त्यांनी महत्त्वाची भूमिका बजावली होती. तसेच संक्रमण काळात कायदा-सुव्यवस्था राखण्यासाठी आवश्यक रणनीती (Strategy) तयार करण्यातही त्यांचा मोठा वाटा होता.

काश्मीरमध्ये सांभाळल्या महत्त्वाच्या जबाबदाऱ्या

जम्मू-काश्मीरचे पुनर्गठन होऊन जम्मू-काश्मीर आणि लडाख हे दोन केंद्रशासित प्रदेश (Union Territory-UT) निर्माण झाल्यानंतर दीक्षित यांच्यावर महत्त्वाच्या गुप्तचर जबाबदाऱ्या सोपवण्यात आल्या. या काळात त्यांनी जनतेचा विश्वास वाढवण्यासाठी आणि दहशतवाद (Terrorism) तसेच फुटीरतावादी (Separatist) कारवायांमुळे निर्माण झालेल्या सुरक्षा आव्हानांचा प्रभावीपणे सामना करण्यासाठी महत्त्वाची भूमिका बजावली.

जी-२० (G20) परिषदेतही महत्त्वाचे योगदान

२०२३ मध्ये श्रीनगर येथे झालेल्या जी-२० (G20) पर्यटन कार्यगटाच्या बैठकीचे यशस्वी आयोजन करण्यातही डॉ. महेश दीक्षित यांनी महत्त्वाची भूमिका बजावली. या परिषदेदरम्यान अनेक परदेशी राजनैतिक शिष्टमंडळांनी काश्मीरला भेट दिली. बदलत्या सुरक्षा परिस्थितीचे अचूक मूल्यांकन आणि विविध यंत्रणांमधील समन्वय (Coordination) साधण्यात त्यांचे योगदान महत्त्वाचे मानले जाते.

मोठ्या सुरक्षा आव्हानांच्या काळात नियुक्ती

डॉ. महेश दीक्षित यांची नियुक्ती अशा वेळी झाली आहे, जेव्हा भारतासमोर दहशतवाद, कट्टरतावाद (Radicalisation), सायबर धोके (Cyber Threats) आणि सीमापार अपप्रचार मोहिमा (Disinformation Campaigns) यांसारखी मोठी सुरक्षा आव्हाने आहेत. नव्या आयबी (IB) प्रमुख म्हणून त्यांच्याकडून अंतर्गत सुरक्षा (Internal Security) अधिक मजबूत करण्यासह विविध सुरक्षा आणि गुप्तचर संस्थांमधील समन्वय वाढवण्याची अपेक्षा व्यक्त केली जात आहे.