Mahavikas Aghadi : लढाईपूर्वीच महाविकास आघाडीची हार?

सांगली–सातारा स्थानिक स्वराज्य संस्था मतदारसंघाच्या निवडणुकीने पश्चिम महाराष्ट्रातील राजकारणात नव्या चर्चा सुरु आहेत. भाजपने धैर्यशील कदम यांना उमेदवारी जाहीर करत आघाडी घेतल्यानंतर महाविकास आघाडीसमोर सक्षम उमेदवार निवडीचे आव्हान उभे राहिले. अखेर बाळासाहेब पाटील यांच्या उमेदवारीची घोषणा झाली असली, तरी या निर्णयामुळे राजकीय समीकरणांबाबत अनेक प्रश्न उपस्थित होत आहेत.

सांगली –सातारा स्थानिक स्वराज्य संस्था मतदारसंघाची निवडणूक पश्चिम महाराष्ट्रातील राजकारण पुन्हा एकदा चर्चेच्या केंद्रस्थानी घेऊन आली आहे. भाजपने साताऱ्याचे माजी जिल्हाध्यक्ष धैर्यशील कदम यांना उमेदवारी जाहीर केल्यानंतर महाविकास आघाडीसमोर सक्षम आणि प्रभावी उमेदवार उभा करण्याचे मोठे आव्हान निर्माण झाले होते. अखेरीस राष्ट्रवादी काँग्रेस (शरद पवार गट) कडून ईश्वरपूरचे बाळासाहेब पाटील यांना उमेदवारी देण्यात आली. मात्र या निर्णयानंतर राजकीय वर्तुळात विविध चर्चांना आणि तर्कवितर्कांना उधाण आले आहे. राजकीय निरीक्षकांच्या मते, ही निवडणूक केवळ विधानपरिषदेच्या एका जागेपुरती मर्यादित नसून पश्चिम महाराष्ट्रातील बदलत्या राजकीय समीकरणांची, पक्षीय ताकदीची आणि आगामी राजकीय घडामोडींची महत्त्वाची चाचणी
ठरणार आहे.

एकेकाळी काँग्रेस आणि राष्ट्रवादी काँग्रेसचा बालेकिल्ला मानला जाणारा सांगली-सातारा पट्टा गेल्या काही वर्षांत भाजपसाठी अधिक अनुकूल होत गेला आहे. स्थानिक स्वराज्य संस्थांमध्ये भाजपने मजबूत संघटन उभारले असून अनेक नगरपरिषद, पंचायत समित्या आणि जिल्हा परिषदांमध्ये आपला प्रभाव वाढवला आहे. याच पार्श्वभूमीवर भाजपने संघटनात्मक अनुभव आणि स्थानिक पातळीवरील मजबूत पकड असलेल्या धैर्यशील कदम यांच्यावर विश्वास दाखवत त्यांना उमेदवारी दिली. कदम यांच्या उमेदवारीची घोषणा होताच महाविकास आघाडीकडून कोणता उमेदवार मैदानात उतरणार, याबाबत राजकीय वर्तुळात उत्सुकता वाढली होती. माजी मुख्यमंत्री पृथ्वीराज चव्हाण, माजी मंत्री बाळासाहेब पाटील, शशिकांत शिंदे तसेच जयंत पाटील यांचे पुत्र यांची नावे संभाव्य उमेदवार म्हणून चर्चेत होती. मात्र, या प्रमुख नेत्यांपैकी कोणालाही उमेदवारी मिळाली नाही किंवा त्यांनी स्वतः निवडणूक लढविण्याची तयारी दर्शवली नाही. त्यामुळे महाविकास आघाडीच्या रणनीतीबाबत अनेक प्रश्न उपस्थित झाले असून, या घडामोडीकडे राजकीय निरीक्षक महत्त्वाचा राजकीय संदेश म्हणून पाहत आहेत.

महाविकास आघाडीने ही जागा राष्ट्रवादी काँग्रेस (शरद पवार गट) यांच्याकडे सोपवली होती. राज्यातील १७ स्थानिक स्वराज्य संस्था मतदारसंघांच्या निवडणुकांसाठी झालेल्या जागावाटपात राष्ट्रवादीला तुलनेने कमी जागा मिळाल्या असून, त्यामध्ये सांगली–सातारा मतदारसंघाला विशेष महत्त्व दिले जात होते. अशा परिस्थितीत पक्षाने आक्रमक आणि सर्वमान्य चेहऱ्याऐवजी दुसरा पर्याय निवडल्याने हा निर्णय पक्षाची रणनीती होती की राजकीय मजबुरी, याबाबत राजकीय वर्तुळात चर्चा रंगली आहे. विशेष म्हणजे उमेदवारी जाहीर होण्यापूर्वी राष्ट्रवादी काँग्रेसमध्येच विविध नावांची चर्चा सुरू होती. सातारा जिल्ह्यातील काही माजी मंत्र्यांमध्ये उमेदवारीसाठी चुरस असल्याच्या बातम्याही समोर आल्या होत्या. मात्र अखेरीस पक्षाचे प्रदेशाध्यक्ष जयंत पाटील यांचे विश्वासू मानले जाणारे बाळासाहेब पाटील यांच्या नावावर शिक्कामोर्तब करण्यात आले.

त्यामुळे हा निर्णय राजकीय वजनापेक्षा संघटनात्मक निष्ठेला प्राधान्य देणारा असल्याची चर्चा राजकीय क्षेत्रात सुरू आहे. दुसरीकडे, भाजप आणि महायुतीने या निवडणुकीकडे प्रतिष्ठेची लढत म्हणून पाहण्यास सुरुवात केली आहे. गेल्या काही वर्षांत स्थानिक स्वराज्य संस्थांमधील बदललेले राजकीय समीकरण, ग्रामीण भागातील वाढलेला प्रभाव आणि विरोधी पक्षांतील अंतर्गत मतभेद यामुळे भाजप अधिक आत्मविश्वासात असल्याचे चित्र दिसत आहे. त्यामुळे महाविकास आघाडीसमोर केवळ सक्षम उमेदवार उभा करण्याचेच नव्हे, तर मतदारसंघातील कार्यकर्त्यांमध्ये उत्साह आणि लढाऊ वातावरण निर्माण करण्याचेही मोठे आव्हान उभे राहिले आहे.

राजकीय जाणकारांच्या मते, निवडणुकीचा निकाल काहीही लागला तरी उमेदवारी प्रक्रियेतून एक बाब स्पष्ट झाली आहे. सांगली–सातारा पट्ट्यात विरोधी पक्षांकडे मोठे आणि प्रभावी नेते असतानाही त्यांना निवडणुकीच्या रिंगणात उतरवण्याची तयारी दिसून आली नाही. परिणामी, भाजपच्या उमेदवाराविरोधात तुल्यबळ राजकीय चेहरा उभा राहू शकला नसल्याची भावना मतदारांमध्ये निर्माण झाली आहे. त्यामुळे अनेकांच्या मते, निवडणुकीची खरी लढत सुरू होण्यापूर्वीच महाविकास आघाडी बचावात्मक भूमिकेत गेल्याचे चित्र दिसून येत आहे. आता ही धारणा प्रत्यक्ष मतदानाच्या रणांगणात कितपत खरी ठरते, याकडे संपूर्ण पश्चिम महाराष्ट्राचे लक्ष लागले आहे.