नवी दिल्ली : सोमवारी नोएडा शहरात पगाराच्या वाढीवरून सुरू झालेल्या आंदोलनाने अनपेक्षितपणे रौद्र रूप धारण केले. सकाळी शांततेत सुरू झालेल्या या निदर्शनांचे रूपांतर काही तासांतच एका मोठ्या जनक्षोभात झाले. या आंदोलनाची मुख्य ठिणगी शेजारील राज्य हरयाणा सरकारने त्यांच्या राज्यातील कामगारांच्या किमान वेतनात (Minimum Wage) वाढ केल्याच्या निर्णयामुळे पडली. ही बातमी नोएडातील औद्योगिक वसाहतींमध्ये पसरताच येथील कामगारांमध्ये असंतोष निर्माण झाला. उत्तर प्रदेश सरकारनेही तातडीने वेतनवाढ करावी, या मागणीसाठी कामगार आक्रमक झाले. नोएडातील विविध कंपन्यांमधील सुमारे ४०,००० पेक्षा जास्त कामगार एकाच वेळी रस्त्यावर उतरले. आंदोलकांनी ८० हून अधिक ठिकाणी निदर्शने केली. यामुळे नोएडातील प्रमुख रस्ते आणि महामार्ग पूर्णपणे जाम झाले, परिणामी वाहतूक व्यवस्था विस्कळीत झाली. सुरुवातीला शांततेत सुरू असलेल्या या आंदोलनाला दुपारनंतर हिंसक वळण लागले. काही ठिकाणी तोडफोडीच्या घटना घडल्यामुळे सुरक्षा यंत्रणांवर मोठा ताण आला. परिस्थिती हाताळण्यासाठी पोलिसांना मोठ्या प्रमाणात बंदोबस्त तैनात करावा लागला. एवढ्या मोठ्या संख्येने कामगार रस्त्यावर आल्यामुळे प्रशासनाची धावपळ उडाली. औद्योगिक पट्ट्यातील कंपन्यांचे कामकाज ठप्प झाले असून, कामगार संघटना आणि प्रशासन यांच्यात चर्चा सुरू असली, तरी अद्याप कोणताही ठोस तोडगा निघालेला नाही. शहरात सध्या तणावाचे वातावरण असून पोलीस परिस्थितीवर लक्ष ठेवून आहेत
आंदोलन हिंसक कसे झाले?
नोएडातील 'फेज-२' आणि 'सेक्टर ६३' यांसारख्या प्रमुख औद्योगिक भागांमध्ये आंदोलक आणि पोलीस यांच्यातील संघर्षाने अत्यंत हिंसक रूप धारण केले. आपल्या मागण्यांसाठी रस्त्यावर उतरलेला जमाव इतका संतप्त होता की, पाहता पाहता परिस्थिती नियंत्रणाबाहेर गेली. निदर्शकांनी केवळ घोषणाबाजी न करता सार्वजनिक आणि खाजगी मालमत्तेचे मोठ्या प्रमाणावर नुकसान केले; अनेक वाहनांची जाळपोळ करण्यात आली आणि पोलिसांच्या दिशेने जोरदार दगडफेक करण्यात आली. या अनपेक्षित हल्ल्यामुळे सुरक्षा यंत्रणांवर प्रचंड ताण निर्माण झाला. ही बिघडलेली परिस्थिती आटोक्यात आणण्यासाठी पोलिसांनी तातडीने प्रतिबंधात्मक पावले उचलली आणि आतापर्यंत ३०० हून अधिक आंदोलकांना अटक केली आहे. याशिवाय, १०० हून अधिक संशयितांना चौकशीसाठी ताब्यात घेण्यात आले असून, हिंसाचारात सामील असलेल्या इतर समाजकंटकांची ओळख पटवण्यासाठी पोलीस सीसीटीव्ही (CCTV) फुटेजची कसून तपासणी करत आहेत. परिसरात शांतता राखण्यासाठी सध्या मोठा पोलीस बंदोबस्त तैनात करण्यात आला आहे.
- राष्ट्राध्यक्ष ट्रम्प यांनी ‘ट्रुथ सोशल’वर पोस्ट करून दिली संपूर्ण जगाला माहिती अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी सोशल मीडिया ...
'बाहेरच्या लोकांचा' हात असल्याचा संशय
गौतम बुद्ध नगरच्या पोलीस आयुक्त लक्ष्मी सिंह यांनी या हिंसक घटनेमागे 'बाहेरच्या घटकांचा' हात असल्याचा दाट संशय व्यक्त केला असून त्याबाबत सविस्तर माहिती दिली आहे. त्यांच्या मते, जेव्हा स्थानिक कामगार आपले आंदोलन संपवून शांततेत पांगू लागले होते, नेमक्या त्याच वेळी काही बाहेरील व्यक्तींनी घटनास्थळी प्रवेश करून जाणीवपूर्वक हिंसाचार भडकवण्याचा प्रयत्न केला. शेजारील जिल्ह्यांमधून आलेल्या या विशिष्ट टोळक्यांनी शांत असलेल्या कामगारांना चिथावणी देऊन कायदा हातात घेण्यास प्रवृत्त केल्याचे तपासात समोर येत आहे. पोलीस आयुक्तांनी स्पष्ट केले की, आंदोलनाला हिंसक वळण देणाऱ्या या बाहेरील गटातील काही संशयितांना आधीच ताब्यात घेण्यात आले असून, त्यांच्या हेतूचा कसून तपास केला जात आहे. मूळ आंदोलन भरकटवण्यासाठी आणि शहरात गोंधळ निर्माण करण्यासाठी हा एक सुनियोजित कट होता का, या दिशेनेही आता पोलीस यंत्रणा तपास करत आहे.
पाकिस्तानी कनेक्शनचा संशय आणि तपास
उत्तर प्रदेशचे कामगार मंत्री अनिल राजभर यांनी नोएडातील या हिंसाचारामागे थेट 'पाकिस्तानी कनेक्शन' असण्याची शक्यता वर्तवत प्रकरणाला अत्यंत गंभीर वळण दिले आहे. त्यांनी आपल्या विधानात संशय व्यक्त केला आहे की, हे केवळ वेतनवाढीचे आंदोलन नसून राज्याची प्रगती खुंटवण्यासाठी आणि कायदा-सुव्यवस्थेचे धिंडवडे काढण्यासाठी रचलेले एक 'नियोजित षडयंत्र' आहे. आपल्या या दाव्याच्या समर्थनार्थ त्यांनी मेरठ आणि नोएडातून अलीकडेच अटक करण्यात आलेल्या त्या दहशतवाद्यांचा संदर्भ दिला, ज्यांचे धागेदोरे पाकिस्तानातील हँडलर्सशी जोडलेले आढळले होते. राजभर यांच्या मते, मुख्यमंत्री योगी आदित्यनाथ यांच्या मुझफ्फरनगरमधील नियोजित कार्यक्रमात व्यत्यय आणण्यासाठी आणि राज्यात अस्थिरता निर्माण करण्यासाठी काही 'देशविरोधी शक्तींनी' कामगारांच्या खांद्यावर बंदूक ठेवून ही हिंसक कृती घडवून आणली असावी. या विधानामुळे आता या प्रकरणाच्या तपासाची व्याप्ती वाढली असून, पोलीस आणि गुप्तचर यंत्रणा या दहशतवादी आणि राजकीय षडयंत्राच्या कोनातूनही सखोल तपास करत आहेत.
कामगारांच्या मागण्या काय आहेत?
नोएडातील कामगारांच्या मागण्या आणि सरकारची त्यावरील भूमिका यांचा विचार करता, या आंदोलनाचे मूळ आर्थिक विसंगतीमध्ये असल्याचे दिसून येते. आंदोलक कामगारांचा मुख्य आक्षेप हा शेजारील हरयाणा सरकारने अकुशल आणि कुशल कामगारांच्या पगारात केलेल्या ३५% घसघशीत वाढीवर आहे; हरयाणाच्या धर्तीवर आम्हालाही न्याय मिळावा, अशी त्यांची मागणी आहे. कामगारांच्या मते, सध्याच्या महागाईच्या काळात त्यांना १२-१२ तास राबवूनही महिन्याला केवळ ११,००० ते १५,००० रुपये इतकेच वेतन मिळते, जे अत्यंत अपुरे आहे. वाढत्या खर्चामुळे किमान वेतन २०,००० ते २५,००० रुपयांच्या घरात असावे, असे त्यांचे म्हणणे आहे. याशिवाय, अनेक कंपन्या कामगारांकडून 'डबल शिफ्ट'मध्ये काम करून घेतात, परंतु प्रत्यक्षात मात्र 'सिंगल शिफ्ट'चाच पगार दिला जातो, असा गंभीर आरोपही त्यांनी केला आहे. दुसरीकडे, उत्तर प्रदेश सरकारने कामगारांची वेतनवाढीची ही मागणी फेटाळून लावली असून, राज्य सरकारने १ एप्रिलपासूनच दरांमध्ये सुधारणा केल्याचे स्पष्ट केले आहे. सरकारी आकडेवारीनुसार, सध्या अकुशल कामगारांसाठी १३,६९० रुपये आणि कुशल कामगारांसाठी १६,८६८ रुपये दर निश्चित करण्यात आले आहेत. मात्र, सरकारी आकडेवारी आणि प्रत्यक्ष मिळणारा पगार यातील तफावतीमुळे कामगारांमधील असंतोष कायम असल्याचे दिसत आहे.
सध्याची परिस्थिती
सोमवारी रात्रीपर्यंत परिस्थिती नियंत्रणात आली होती. मुख्यमंत्र्यांनी स्थापन केलेल्या समितीने कामगारांना आश्वासन दिले आहे की, कामगार कायद्यांची कडक अंमलबजावणी केली जाईल. आज (मंगळवारी) आंदोलन होण्याची शक्यता कमी आहे, तरीही संवेदनशील भागात मोठा पोलीस बंदोबस्त तैनात आहे.