डॉ. सर्वेश सुहास सोमण । सदर - गुंतवणूकीचे साम्राज्य
EMAIL ID - samrajyainvestments@gmail.com
मागील आठवड्यापासून आपण निफ्टीमधील दिग्गज कंपन्यांची माहिती घेणार आहोत. मागील लेखात आपण टीसीएस बद्दल जाणून घेतले. आता आजची कंपनी आहे रिलायन्स इंडस्ट्रीज लिमिटेड.
रिलायन्स इंडस्ट्रीज लिमिटेड (RIL) ही महसूल आणि बाजार भांडवलानुसार (Market Capitalization) भारतातील सर्वात मोठी खाजगी क्षेत्रातील कंपनी आहे. धीरूभाई अंबानी यांनी स्थापन केलेली ही कंपनी आज ऊर्जा, किरकोळ विक्री (Retail), डिजिटल सेवा आणि कापड अशा विविध क्षेत्रांत पसरलेली आहे.
रिलायन्सचे कामकाज मुख्यत्वे पाच मोठ्या विभागांमध्ये विभागलेले आहे :
ऊर्जा आणि पेट्रोकेमिकल्स (O2C): गुजरातच्या जामनगर येथे रिलायन्सची जगातील सर्वात मोठी पेट्रोलियम रिफायनरी आहे. ही कंपनी कच्च्या तेलापासून इंधन, प्लास्टिक आणि रसायने तयार करते.
रिलायन्स रिटेल (Reliance Retail): ही भारतातील सर्वात मोठी रिटेल कंपनी आहे. यात रिलायन्स फ्रेश, रिलायन्स डिजिटल, जिओ मार्ट आणि अजिओ (AJIO) सारख्या ब्रँड्सचा समावेश होतो.
डिजिटल सेवा (Reliance Jio): २०१६ मध्ये जिओ (Jio) लाँच करून रिलायन्सने टेलिकॉम क्षेत्रात क्रांती घडवली. आज ५०० दशलक्षाहून अधिक ग्राहक जिओच्या हाय-स्पीड ४जी आणि ५जी सेवांचा लाभ घेत आहेत.
मीडिया आणि मनोरंजन: नेटवर्क१८ (Network18) आणि व्हायकॉम१८ (Viacom18) द्वारे रिलायन्सचे टीव्ही चॅनेल आणि जिओ सिनेमा (JioCinema) सारखे ओटीटी प्लॅटफॉर्म चालवले जातात.
न्यू एनर्जी (New Energy): रिलायन्स आता हायड्रोजन, सौर ऊर्जा आणि बॅटरी तंत्रज्ञानासारख्या अपारंपरिक ऊर्जा क्षेत्रांत मोठ्या प्रमाणावर गुंतवणूक करत आहे.
आर्थिक स्थिती आणि नेतृत्व :
सध्या मुकेश अंबानी हे रिलायन्सचे अध्यक्ष आणि व्यवस्थापकीय संचालक (Chairman & MD) आहेत.
विक्रमी बाजार मूल्य: फेब्रुवारी २०२४ मध्ये, रिलायन्स २० लाख कोटी रुपयांचे बाजार भांडवल पार करणारी पहिली भारतीय कंपनी ठरली.
नफा: आर्थिक वर्ष २०२४-२५ मध्ये १ लाख कोटी रुपयांहून अधिक प्री-टॅक्स नफा कमवणारी ही पहिली भारतीय कंपनी बनली आहे.
ऐतिहासिक बाजार भांडवल (Market Capitalization)
रिलायन्स इंडस्ट्रीजने शेअर बाजारात अनेक विक्रम प्रस्थापित केले आहेत.
२० लाख कोटींचा टप्पा: फेब्रुवारी २०२४ मध्ये रिलायन्स २० लाख कोटी रुपयांचे बाजार भांडवल पार करणारी पहिली भारतीय कंपनी ठरली.
सर्वात मौल्यवान कंपनी: जून २०२४ मध्ये कंपनीचे बाजार भांडवल २१ लाख कोटी रुपयांच्या पुढे गेले होते, ज्यामुळे ती देशातील सर्वात मूल्यवान कंपनी बनली.
२. बोनस शेअर्स आणि गुंतवणूकदारांचा फायदा : गुंतवणूकदारांना सातत्याने संपत्ती निर्माण करून देण्यासाठी रिलायन्स ओळखली जाते.
१:१ बोनस इश्यू: कंपनीने ऑक्टोबर २०२४ मध्ये आपल्या भागधारकांना १:१ या प्रमाणात बोनस शेअर्स दिले. म्हणजेच, गुंतवणूकदारांकडे असलेल्या प्रत्येक एका शेअरसाठी त्यांना एक शेअर मोफत मिळाला.
शेअर बोनस: कंपनीने २०२४-२५ या आर्थिक वर्षात शेअरधारकांना १:१ बोनस शेअर देण्याची घोषणा केली होती.
एआय क्षेत्रात प्रवेश: मुकेश अंबानी यांनी नुकतीच 'रिलायन्स इंटेलिजन्स' या नवीन उपकंपनीची घोषणा केली आहे, जी कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) क्षेत्रात काम करेल.
लाभांश (Dividend) आणि परतावा डिव्हिडंड : बोनस शेअरनंतर सप्टेंबर २०२५ मध्ये कंपनीने प्रति शेअर ₹५.५० लाभांश जाहीर केला. दीर्घकालीन परतावा: २०१७ च्या बोनस इश्यूपासून २०२४ पर्यंत रिलायन्सच्या स्टॉकने गुंतवणूकदारांना सुमारे २७०% पर्यंत परतावा दिला आहे.
आर्थिक वर्ष २०२५-२६ मधील स्थिती तिसरी तिमाही (Q3 FY26) : रिलायन्सच्या महसुलात वार्षिक ११% वाढ होऊन तो ₹२.६९ लाख कोटींवर पोहोचला. निव्वळ नफाही किरकोळ वाढून ₹१८,६४५ कोटी झाला आहे.
सध्याचा कल (Trend) : जानेवारी २०२६ च्या सुरुवातीला रशियन कच्च्या तेलावरील अवलंबित्व आणि रिटेल क्षेत्रातील संथ वाढीमुळे शेअर्सवर काहीसा दबाव दिसून आला आहे. सध्या हा शेअर 1600 रुपये ते 1340 रुपयेच्या दरम्यान व्यवहार करत आहे.
रिलायन्स इंडस्ट्रीजच्या भविष्यातील योजना खालीलप्रमाणे आहेत
१. रिलायन्स न्यू एनर्जी (New Energy Projects) : मुकेश अंबानी यांनी रिलायन्सला 'नेट कार्बन झिरो' बनवण्यासाठी ७५,००० कोटी रुपयांच्या गुंतवणुकीची घोषणा केली आहे.
जामनगरमध्ये पाच गिगा फॅक्टरीज: सौर ऊर्जा (Solar), बॅटरी स्टोरेज, ग्रीन हायड्रोजन, इंधन सेल (Fuel Cells) आणि पॉवर इलेक्ट्रॉनिक्ससाठी पाच मोठ्या फॅक्टरीज उभारल्या जात आहेत.
ग्रीन हायड्रोजन: २०३० पर्यंत रिलायन्सने जगातील सर्वात स्वस्त ग्रीन हायड्रोजन (१ डॉलर प्रति किलो) निर्माण करण्याचे उद्दिष्ट ठेवले आहे.
धोरणात्मक गुंतवणूक: रिलायन्सने नॉर्वेची 'आरईसी सोलर' आणि ब्रिटनची 'फॅराडियन' (Faradion) यांसारख्या जागतिक कंपन्या विकत घेतल्या आहेत जेणेकरून सौर आणि सोडियम-आयन बॅटरी तंत्रज्ञान भारतात आणता येईल.
गुंतवणूकदार रिलायन्सच्या दोन मोठ्या कंपन्यांच्या शेअर बाजार प्रवेशाची (Listing) आतुरतेने वाट पाहत आहेत.
२. रिलायन्स जिओ (Reliance Jio): रिलायन्स जिओचा आयपीओ २०२५ च्या अखेरीस किंवा २०२६ च्या सुरुवातीला येण्याची दाट शक्यता आहे. हा भारतातील सर्वात मोठा आयपीओ ठरू शकतो. जिओची व्हॅल्यूएशन सध्या १०० अब्ज डॉलर्सच्या पुढे आहे.
रिलायन्स रिटेल (Reliance Retail): जिओच्या आयपीओ नंतर रिटेल विभागाचा आयपीओ येण्याची शक्यता आहे. या कंपन्यांच्या लिस्टिंगमुळे रिलायन्सच्या मूळ शेअरची किंमत वाढण्याची मोठी शक्यता आहे.
रिलायन्स इंटेलिजन्स (AI) आणि तंत्रज्ञान : जियो ब्रेन (Jio Brain): रिलायन्स आता आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स (AI) मध्ये मोठ्या प्रमाणावर काम करत आहे. त्यांनी एनव्हीडिया (NVIDIA) सोबत भागीदारी करून भारतात एआय सुपरकॉम्प्युटिंग इन्फ्रास्ट्रक्चर उभारण्यास सुरुवात केली आहे.
५जी विस्तार: ५जी सेवांमधून आता कंपनी कमाई वाढवण्यासाठी नवनवीन प्लॅन्स आणि 'जिओ एअर फायबर'वर लक्ष केंद्रित करत आहे.
(सूचना: लेखकाची तसेच त्यांच्या जवळच्या नातेवाईकांची लेखात सुचवित असलेल्या कंपन्यांच्या शेअर्समध्ये कोणतीही गुंतवणूक नाही किंवा सुचविलेल्या कंपन्यांशी लेखकाचा कुठलाही संबंध नसून कंपनीकडून कोणतेही मानधन किंवा भेटवस्तू घेतलेली नाही)