मुंबई : सध्याच्या धावपळीच्या जीवनशैलीत आरोग्याबद्दल जागरूकता वाढत असताना, अनेकजण आपल्या आहारात बदल करत आहेत. या पार्श्वभूमीवर 'वेगन डाएट' ही संकल्पना विशेष चर्चेत आली आहे. बॉलिवूडपासून ते हॉलिवूडपर्यंत अनेक सेलिब्रिटी वेगन डाएट फॉलो करत आहेत, आणि त्यामुळे सामान्य लोकांमध्येही याची उत्सुकता वाढली आहे. मात्र, फक्त ट्रेंड म्हणून वेगन होण्याआधी या आहाराची सखोल माहिती असणे महत्त्वाचे आहे. कारण वेगन डाएट म्हणजे फक्त शाकाहारी असणे नव्हे, तर त्यापेक्षा खूप वेगळे आणि कठीणही आहे. हे डाएट स्वीकारण्याआधी, ते नेमके काय आहे, त्याचे फायदे-तोटे कोणते आहेत, हे जाणून घेणे महत्त्वाचे आहे.
वेगन डाएट म्हणजे काय?
वेगन डाएट ही अशी आहारशैली आहे ज्यामध्ये कोणतेही मांसाहारी पदार्थ घेतले जात नाहीत. यात केवळ मांसच नव्हे, तर दूध, तूप, लोणी, चीज यांसारख्या दुग्धजन्य पदार्थांचाही समावेश होत नाही. म्हणजेच, हा पूर्णपणे वनस्पती-आधारित आहार आहे. याव्यतिरिक्त, अनेक वेगन लोक त्यांच्या जीवनशैलीतही प्राणीजन्य वस्तूंना नकार देतात. उदा. लेदरचे कपडे, प्राणी चाचणी केलेली औषधे किंवा प्राण्यांपासून बनलेले शूज.
वेगन डाएटमध्ये काय खाल्ले जाते?
या आहारात मुख्यतः फळे, भाज्या, कडधान्ये, धान्ये, नट्स, आणि बीयांवर भर दिला जातो. दुधासाठी पर्याय म्हणून बदाम, ओट्स किंवा सोयामधून तयार केलेले दूध वापरले जाते. तुपाऐवजी ऑलिव्ह ऑईल, मोहरीचे तेल किंवा तिळाचे तेल वापरले जाऊ शकते.
वेगन डाएटचे फायदे
कोलेस्टेरॉलचा अभाव: यामध्ये प्राणीजन्य चरबी नसल्याने हृदयविकाराचा धोका कमी होतो.
रोगप्रतिकारक शक्ती वाढते: अँटी-ऑक्सिडंट्स मुबलक प्रमाणात असतात, जे शरीराचे संरक्षण करतात.
डायबेटीस आणि बीपी नियंत्रण: रक्तातील साखर आणि रक्तदाबावर नियंत्रण ठेवण्यास मदत करते.
वजन कमी करण्यासाठी फायदेशीर: कमी कॅलरी असल्याने वजन नियंत्रणात ठेवणे सोपे जाते.
पर्यावरणपूरक: प्राणी पालनामुळे होणारे प्रदूषण टाळता येते.
वेगन डाएटचे तोटे
पोषणाची कमतरता: प्रथिने, कॅल्शियम, व्हिटॅमिन बी12 आणि लोह यांसारखी पोषकद्रव्ये या आहारात कमी प्रमाणात असतात.
पूरक पर्यायांवर अवलंबून राहावे लागते: योग्य पोषणासाठी सप्लिमेंट्स किंवा विविध वनस्पतीजन्य पर्याय शोधावे लागतात.
पचनतंत्रावर परिणाम: जर समतोल राखला गेला नाही, तर पचनसंस्थेवर वाईट परिणाम होऊ शकतो.
वेगन डाएट हा आरोग्यदायी आणि पर्यावरणपूरक पर्याय असू शकतो, पण तो सुरू करण्यापूर्वी त्याचे फायदे आणि तोटे समजून घेणे गरजेचे आहे. योग्य माहिती आणि नियोजनासह वेगन डाएट आरोग्यास फायदेशीर ठरू शकतो.