मोहित सोमण: काल म्युच्युअल फंडबाबत सेबी अध्यक्ष यांनी मोठी घोषणा केली आहे. असोसिएशन ऑफ म्युच्युअल फंड ऑफ इंडिया (AMFI) ने आपला तिसावा वर्धापनदिन मुंबईत साजरा केला आहे. १९९५ साली स्थापन झालेल्या म्युच्युअल फंड संस्थेला काल ३० वर्ष पूर्ण झाली या निमित्ताने म्युच्युअल फंड व नियामक मंडळातील दिग्गज मंडळी यावेळी उपस्थित होती. इतिहासात प्रथमच सेबी अध्यक्ष तुहिन कांता पांडे यांनी म्युच्युअल फंडात महिलांचे प्रतिनिधित्व वाढावे यासाठी महिलांना म्युच्युअल फंड गुंतवणु कीत अधिकचे इन्सेंटिव देण्याचे घोषित केले आहे.
विस्तारीत क्षेत्रात महिलांमध्ये म्युच्युअल फंड गुंतवणूकीची प्राथमिक ओळख व्हावी तसेच भारतीय अर्थसाक्षरतेला (Financial Literacy) प्रोत्साहन देण्यासाठी भांडवल बाजारातील नियामक मंडळ सेबीने हा मोठा निर्णय घेतला आहे 'महिलांना समान प्रतिनिधित्व दिल्याशिवाय आर्थिक समावेशन अपूर्ण राहील' आम्ही अशा प्रकारे पहिल्यांदाच येणाऱ्या महिला गुंतवणूकदारांकडून गुंतवणुकीसाठी अतिरिक्त वितरण प्रोत्साहन देण्या ची कल्पना करत आहोत' असे ते पुढे म्ह णाले आहेत.
एएमएफआयने आयोजित केलेल्या या वर्धापनदिन कार्यक्रमात उद्योग नेते, धोरणकर्ते, नियामक आणि वित्तीय परिसंस्थेतील भागधारकांना उपस्थितीत साजरा झाला. या कार्यक्रमात गुंतवणूकदारांचे शिक्षण,आर्थिक समावेशन (Financial Inclusion) आणि भार ताच्या म्युच्युअल फंड उद्योगाच्या वाढीमध्ये संस्थेच्या (AMFI) च्या तीन दशकांच्या योगदानाचे प्रतिबिंब पडले आहे.विकासाच्या पुढील टप्प्याला परिभाषित करणाऱ्या उपक्रमांचे अनावरणही यावेळी करण्यात आले. या मैलाचा दगड साजरा करण्यासाठी AMFI रद्दीकरणासह एक विशेष स्मारक (Memorial) पोस्टल कव्हर जारी करण्यात आले होते. यावेळी सेबीचे अध्यक्ष तुहिन कांता पांडे यांनी शुक्रवारी म्युच्युअल फंड उद्योगाला इशारा दिला की बाजाराशी संबंधित गुंतवणूक जोखमींव्यतिरिक्त, बनावटी व्यक्तींकडून फसव्या पद्धतीने पैसे काढणे यासारख्या ऑपरेशनल जोखीम गुंतवणूकदारांच्या विश्वासाला वाढता धोका निर्माण करतात. त्यांनी अधिक सतर्कतेची गरज अधोरेखित केली, मालमत्ता व्यवस्थापन कंपन्यांना (AMC) जलद प्रतिसाद देण्याचे आणि गुन्हेगार अधिक प रिष्कृत (Evolving) होत असताना विकसित होणाऱ्या फसवणुकीच्या पद्धतींचा मागोवा घेण्याचे आवाहन केले यावेळी केले.ब्लू चिप्सच्या पलीकडे विविधता (Diversification) आणण्याची गरज असताना त्यांनी नमूद केले की,म्युच्युअल फंडांनी किरकोळ उत्पा दन म्हणून मायक्रो-कॅप किंवा कर्ज कागदपत्रांमध्ये बेस्पोक डीलमध्ये गुंतवणूक करताना सावधगिरी बाळगली पाहिजे. अशा गुंतवणूक निर्णयांसाठी योग्य कागदपत्रे राखल्याने पारदर्शकता आणि योग्य काळजी सुनिश्चित होते.' असेही त्यांनी म्हटले आहे.
महिलांच्या म्युच्युअल फंड भागीदारीबाबत बोलताना त्यांनी सांगितले की सेबी उद्योगाला सुविधा देण्यासाठी आणि प्रोत्साहन देण्यासाठी अनेक उपाययोजना करत आहे आणि असाच एक अलीकडील प्रस्ताव म्हणजे B30 शहरांमध्ये (टियर 2 आणि टियर 3 शहरां मध्ये) पहिल्यांदाच वैयक्तिक गुंतवणूकदारांकडून गुंतवणूक करण्यासाठी वितरकांना प्रोत्साहन देणे' आश्वासक आहे.आम्ही अशा प्रकारे पहिल्यांदाच गुंतवणूक करणाऱ्या महिला गुंतवणूकदारांकडून होणाऱ्या गुंतवणुकीसाठी अतिरिक्त वितरण प्रोत्साहन देण्याची कल्पना करत आहोत' असे ते म्हणाले आहेत.
एकूणच कार्यक्रमाविषयी बोलताना सेबी अध्यक्ष तुहिन कांता पांडे म्हणाले आहेत की, ' एएमएफआय (AMFI) च्या ३० व्या स्थापना दिनानिमित्त,आम्ही केवळ म्युच्युअल फंड उद्योगाच्या वाढीचाच नव्हे तर लाखो भारतीयांचा विश्वास आणि विश्वास साजरा करतो ज्यांनी त्यांच्या आकांक्षांच्या पूर्ततेचा मार्ग म्हणून त्याचा स्वीकार केला आहे. गेल्या काही वर्षांत, म्युच्युअल फंडांनी बाजारपेठेतील प्रवेश लोकशाहीकृत केला आहे, शिस्तबद्ध बचतीला संपत्ती निर्मितीच्या शक्तिशाली इंजिनमध्ये रूपांतरित केले आहे. पुढील प्रवास हा पारदर्शकता आणि गुंतवणूकदार संरक्षणाच्या सर्वोच्च मानकांचे पालन करत असताना, विशेषतः नवीन भौगोलिक आणि पहिल्यांदाच गुंतवणूकदारांपर्यंत ही पोहोच आणखी वाढवण्याचा आहे. आमच्या यशाचे खरे माप केवळ व्यवस्थापनाखालील मा लमत्ता नसून, व्यवस्थापनाखालील विश्वास असेल, जो या उद्योगाचा आत्मा आहे.' तसेच इतर मान्यवरांनीही यावेळी आपल्या भावना कार्यक्रमात व्यक्त केल्या आहेत.
AMFI च्या प्रवासाचा आणि त्याच्या भविष्यातील रोडमॅपचा उल्लेख करताना, AMFI चे मुख्य कार्यकारी अधिकारी वेंकट चालसानी म्हणाले,' तीन दशकांहून अधिक काळ, AMFI प्रत्येक भारतीय कुटुंबासाठी म्युच्युअल फंड उपलब्ध करून देण्या साठी समर्पित आहे. हा टप्पा साजरा करत असताना, आमचे लक्ष भविष्यावर आहे.आर्थिक साक्षरता वाढवणे,वितरण नेटवर्क वाढवणे आणि व्यक्तींना माहितीपूर्ण गुंतवणूकदार बनण्यासाठी सक्षम करणे. आज जाहीर केलेले उपक्रम देशभरातील लाखो लोकांसा ठी म्युच्युअल फंडांना पसंतीचा बचत पर्याय बनवण्याच्या आमच्या दृष्टिकोनाकडे एक महत्त्वपूर्ण पाऊल आहेत, जे आर्थिकदृष्ट्या जागरूक, स्वावलंबी आणि विकसित भारताच्या ध्येयात अर्थपूर्ण योगदान देतात.' उद्योगाबाबतचे त्यांचे दृष्टिकोन आणि राष्ट्र उभारणी त म्युच्युअल फं डांची भूमिका सांगताना, एएमएफआय (AMFI) चे अध्यक्ष नवनीत मुनोत म्हणाले आहेत की,'३० वा स्थापना दिन हा केवळ अभिमानाने मागे वळून पाहण्याचा प्रसंग नाही, तर उद्देशाने पुढे पाहण्याचा प्रसंग आहे.भारताच्या विकास प्रवासासाठी म जबूत आणि सुजाण किरकोळ सहभाग आवश्यक आहे आणि विकसित भारताचे स्वप्न साकार करण्यात म्युच्युअल फंड परिवर्तनकारी भूमिका बजावू शकतात. नवोन्मेष, सहकार्य आणि गुंतवणूकदारांच्या विश्वासावर अढळ लक्ष केंद्रित करून, AMFI मोठ्या प्र माणात आर्थिक समावेशन चालवत राहील आणि देशभरात एक मजबूत बचत संस्कृती जोपासत राहील.'
आर्थिक साक्षरतेसाठीची आपली वचनबद्धता अधिक दृढ करत, AMFI ने IIM बोधगया (बिहार), IIM शिलाँग (मेघालय), IIM विशाखापट्टणम (आंध्र प्रदेश) आणि XIM विद्यापीठ भुवनेश्वर (ओडिशा) यासारख्या आघाडीच्या शैक्षणिक संस्थांसोबत धोरणात्मक सहकार्याची घोषणा केली. या भागीदारींचे उद्दिष्ट शैक्षणिक कौशल्य आणि संस्थात्मक नेटवर्कचा वापर करून आर्थिक साक्षरता पसरवणे आणि देशाच्या कानाकोपऱ्यात आर्थिक सक्षमीकरणाचा संदेश पोहोचवणे आहे.या उत्सवात संपूर्ण भारतात एक लाख पोस्टम नना प्रशिक्षण देण्यासाठी पोस्ट विभागासोबत सामंजस्य करारावर स्वाक्षरी करण्यात आली आहे. ज्यामुळे त्यांना म्युच्युअल फंड वितरित करता येतील आणि अगदी दुर्गम भागातही आर्थिक प्रवेश वाढवता येणे आता शक्य होणार आहे असे संस्थेने कार्यक्रमाच्या प्र स्तावनेत म्हटले आहे. भारताच्या पेन्शन परिसंस्थेला बळकटी देण्यासाठी व्यापक दृष्टिकोन देणारा AMFI चा निवृत्तीवरील श्वेतपत्रिकेचा शुभारंभ हा आणखी एक महत्त्वाचा मुद्दा होता.भारतातील कर्मचाऱ्यांचा एक महत्त्वाचा भाग औपचारिक निवृत्ती बचतीबाहेर रा हतो हे ओळखून, निवृत्तीमध्ये आर्थिक सुरक्षितता आणि सन्मान सुनिश्चित करण्यासाठी, लवकर आणि सातत्यपूर्ण दीर्घकालीन बचतीला प्रोत्साहन देण्यासाठी नियामक, धोरणकर्ते, उद्योग सहभागी आणि गुंतवणूकदारांनी समन्वित कृती करण्याचे आवाहन या पेपर मध्ये केले आहे.
गुंतवणूकदार जागरूकता वाढवण्यासाठी, AMFI ने नवीन गुंतवणूकदार शिक्षण उपक्रमांची मालिका सुरू केली, ज्यात हे समाविष्ट आहे:
निवेश का सही कदम — १३+ प्रादेशिक भाषांमध्ये बहुभाषिक सामग्री समाविष्ट करणे, टीव्ही, डिजिटल चॅनेल आणि देशभरातील ३० ऑन-ग्राउंड गुंतवणूकदार शिबिरांद्वारे वितरित करणे.
भारत निवेश रेल यात्रा — वंदे भारत ट्रेनमध्ये गुंतवणूकदारांचे शिक्षण आणण्यासाठी, प्रवासात आर्थिक साक्षरता सुलभ करण्यासाठी अशा प्रकारचा पहिलाच उपक्रम.
आपल्या डिजिटल-फर्स्ट व्हिजनच्या अनुषंगाने, AMFI ने त्यांची सुधारित वेबसाइट देखील लाँच केली, जी भागधारकांच्या अभिप्रायासह डिझाइन केलेली आहे आणि जागतिक मानकांनुसार बेंचमार्क केलेली आहे. अंतर्ज्ञानी नेव्हिगेशन, मल्टी-डिव्हाइस सुसंगतता आणि A+ प्रवेशयोग्यता अनुपालनासह, नवीन प्लॅटफॉर्म AMFI च्या पारदर्शकता आणि समावेशनासाठी वचनबद्धतेचे प्रतिबिंबित करते, 5.5 कोटींहून अधिक गुंतवणूकदारांना आणि उद्योग सहभागींना व्यापक डेटा आणि अंतर्दृष्टीसह सेवा देते.म्युच्युअल फंड्स सही है वेबसाइट, भारताची प्रमुख गुंतवणूकदार शिक्षण मोहीम, पूर्णपणे पुन्हा डिझाइन करण्यात आली आहे, जी बहुभाषिक समर्थन, स्क्रीन-रीडर सुसंगतता, व्हॉइस-सक्षम नेव्हिगेशन आणि क्युरेटेड सामग्री प्रदान करते. हे डिजिटल अपग्रेड सुनिश्चित करते की पहिल्यांदाच येणाऱ्या आणि अनुभवी गुंतवणूकदारांना माहितीपूर्ण गुंतवणूक निर्णय घेण्यासाठी सोप्या, अधिक अंतर्ज्ञानी संसाधनांमध्ये प्रवेश आहे.
उद्योग योगदानाची ओळख पटविण्यासाठी, AMFI ने त्यांच्या पार्टनर्स इन एक्सलन्स प्रोग्रामच्या दुसऱ्या आवृत्तीची घोषणा केली, जी म्युच्युअल फंडांची पोहोच वाढविण्यात आणि गुंतवणूकदारांचा विश्वास वाढवण्यात म्युच्युअल फंड मध्यस्थांना त्यांच्या भूमिकेसाठी सन्मानित करण्यासाठी समर्पित आहे असेही एएमएफआयने यावेळी स्पष्ट केले.असोसिएशन ऑफ म्युच्युअल फंड ऑफ इंडियाची स्थापना २२ ऑगस्ट १९९५ रोजी एक ना-नफा संस्था (Non Profit Organisation) म्हणून करण्यात आली. आतापर्यंत सेबी मध्ये नोंदणीकृत असलेल्या सर्व ४४ मालमत्ता व्यवस्थापन कंपन्या तिच्या सदस्य आहेत. असोसिएशन ऑफ म्युच्युअल फंड्स इन इंडिया (AMFI) ही भारतीय म्युच्युअल फंड उद्योगाला व्यावसायिक, निरोगी आणि नैतिक मार्गांनी विकसित करण्यासाठी आणि म्युच्युअ ल फंड आणि त्यांच्या युनिटधारकांच्या हितांचे संरक्षण आणि प्रोत्साहन देण्यासाठी सर्व क्षेत्रांमध्ये मानके वाढवण्यासाठी आणि राखण्यासाठी समर्पित आहे. AMFI, सर्व नोंदणीकृत मालमत्ता व्यवस्थापन कंपन्यांच्या भारतातील SEBI नोंदणीकृत म्युच्युअल फंडांची संघटना म्हणून स्थापन करण्यात आली आहे. म्युच्युअल फंड क्षेत्रातील ही एक भारतातील प्रतिष्ठित संस्था मानली जाते.