प्रतिनिधी:अमेरिकेतील टेक्सास सरकारने एक मोठा निर्णय घेतला आहे. जगभरात या निर्णयाचे आश्चर्य व्यक्त केले जात असताना दुसरीकडे युएस अर्थविश्वात संशयाचे धुकेही निर्माण करणारे ठरले आहे. टेक्सासने आपल्या संघराज्यासाठी १ मे २०२७ पासून चलन म्हणून सोने चांदी स्विकारणार मान्यता दिली आहे. आधीच घसरणीचा खाईत असलेल्या अमेरिकन अर्थव्यवस्थेला हा निर्णय कितपत फळास लागेल हा संशोधनाचा विषय आहे.
टेक्सासचे गर्व्हनर ग्रेग अबोट (Greg Abbott) यांनी या विधेयकावर स्वाक्षरी केल्याने त्याचे कायद्यात रूपांतर झाले. हा निर्णय पुढील वर्षी लागू होणार आहे. कायदा नियामक मंडळ टेक्सासने हा महत्वपूर्ण निर्णय घेताना सध्या रोलरकोस्टर स्थित्यंतरातून जात असलेल्या अर्थव्यवस्थेचा दाखला देत व्यवहारातील सरलता वाढवण्यासाठी हा निर्णय घेतला.
भारताआधीच क्रेडिट कार्ड, डेबिट कार्ड, अथवा कॅशलेस अर्थव्यवस्था झालेल्या अमेरिकेने सध्या वाढत्या महागाईचा सामना करण्यासाठी हे धोरणात्मक पाऊल घेतले. सध्या महागाई बरोबर, घटती तरलता, घटणारी अर्थव्यवस्था, वाढलेली कर्जबाजारी अशा अनुषंगाने दैनंदिन कामकाजातील तरलता टिकवण्यासाठी हा निर्णय घेतला. रक्कम नसल्यास आता टेक्सासचा नागरिक सोन्याच्या व चांदीच्या माध्यमातून तुल्यबळ खरेदी विक्री करू शकणार आहे.
खरंतर, हे विकास आर्थिक सार्वभौमत्व आणि फिएट चलनाच्या पर्यायांसाठी वाढती भूक दर्शवत आहे. विशेषतः महागाई-प्रतिरोधक मालमत्ता आणि विकेंद्रित वित्तपुरवठ्यात (Decentralised Supply) या पार्श्वभूमीवर हा निर्णय घेतला आहे. हा उपक्रम अमेरिकन संविधानाच्या कलम १ कलम १० मध्ये आधारित आहे जो राज्यांना सोने आणि चांदी कायदेशीर निविदा बनवण्याची परवानगी देतो, जे आधुनिक काळात क्वचितच वापरले जाते. विशेषतः अडीअडचणीत या कायद्याची अंमलबजावणी होते त्यामुळेच ढासळत्या युएस अर्थव्यवस्थेचा हा पुरावा आहे का असा सवाल या निमित्ताने उपस्थित होत आहे.
या मुद्यांवर टेक्सासचे राजकारण!
कायद्याचे समर्थक असा युक्तिवाद करतात, की सोने आणि चांदी कागदी चलनापेक्षा अधिक स्थिर आणि मूर्त मूल्य साठवतात, विशेषतः महागाई आणि आर्थिक अवमूल्यनाच्या चिंतेमध्ये चटकन तरलता देणारा हा पिवळा धातू कामी येतो. या धातूंना कायदेशीर निविदा देऊन, टेक्सासचे उद्दिष्ट महागाई प्रतिबंधक उपाय प्रदान करणे आणि चलन प्रणालीमध्ये विविधता आणणे आहे. तथापि, टीकाकार म्हणतात, भौतिक मालमत्ता (स्थावर मालमत्ता) मुख्य प्रवाहातील व्यापारात एक त्रित केल्याने धातूची सत्यता पडताळणे आणि साठवणूक आणि वाहतूक सुरक्षित करणे यासारख्या लॉजिस्टिक आणि नियामक गुंतागुंत निर्माण होऊ शकतात. त्यामुळे नेमक्या कुठल्या चलनावर विश्वास ठेवावा का सोन्याची शुद्धता सतत कशी पडताळणी करणार हा प्रश्न सरकारला विचारत आहेत.
आणखी काय घडू शकते?
टेक्सासमध्ये सुत्रांनी दिलेल्या माहितीनुसार, कायदेशीर निविदा नियुक्तीमुळे टेक्सासच्या फिनटेक क्षेत्रात नवोपक्रमाला चालना मिळण्याची अपेक्षा आहे. यातून नवी रोजगार निर्मिती होऊ शकते असा निर्णय समर्थकांचा दावा आहे. स्टार्टअप्स सोने किंवा चांदी-समर्थित व्यवहार सुलभ करणारे डिजिटल प्लॅटफॉर्म विकसित करण्यास सुरुवात करू शकतात, कदाचित डिजिटल कॉमर्समध्ये सुलभ वापरासाठी या धातूंचे टोकनाइज्ड प्रतिनिधित्व तयार करू शकतात असे त्यांचे म्हणणे आहे.
काय सांगतो इतिहास? -
प्रसारमाध्यमांनी दिलेल्या वृत्तानुसार, १९३३ पासून, जेव्हा राष्ट्राध्यक्ष फ्रँकलिन डी. रुझवेल्ट यांनी एका कार्यकारी आदेशावर स्वाक्षरी केली होती, तेव्हापासून अमेरिकेने दैनंदिन देशांतर्गत व्यवहारांसाठी सुवर्ण मानकांचा वापर केला नाही, ज्यामध्ये लोकांना सोन्याचे नाणे, सोन्याचे बुलियन आणि सोन्याचे प्रमाणपत्र फेडरल रिझर्व्हला परत करावे लागतील. टेक्साससारखी वैयक्तिक राज्ये वेगवेगळ्या मालमत्तांचा अवलंब करण्याचा प्रयत्न करत असली तरी, त्यांना संविधानानुसार नोटा आणि नाणी जारी करण्यास मनाई आहे.
वृत्तसंस्थांनी असे सुचवले आहे की, 'व्यवहार चलनाची स्थापना टेक्सासला सोने किंवा चांदीद्वारे समर्थित डिजिटल चलन कायदेशीर निविदा म्हणून ओळखण्यास अनुमती देऊ शकते.तथापि, काही रहिवाशांनी किरकोळ विक्रेत्यांसाठी चिंता व्यक्त करून समान कायदे पारित करण्याच्या विधिमंडळाच्या पूर्वीच्या प्रयत्नांवर प्रश्नचिन्ह उपस्थित केले. त्यावर टेक्सासचे नागरिक म्हणतात,'किरकोळ विक्रेते स्वतःचे संरक्षण कसे करणार आहेत आणि सोन्याचे किंवा चांदीचे नाणे खरे आहे आणि बनावट नाही याची खात्री कशी करू शकतील ?
काय होऊ शकतील या निर्णयाचे परिणाम?
टेक्सासचे धाडसी पाऊल कदाचित वेगळे नसेल. अमेरिकेतील डझनभराहून अधिक राज्ये अशाच प्रकारच्या कायद्यांचा शोध घेत असल्याचे वृत्त आहे आणि टेक्सासचा कायदा दैनंदिन व्यवहारात मौल्यवान धातूंच्या अंमलबजावणीसाठी एक मॉडेल म्हणून काम करू शकतो. जर इतरत्र स्वीकारला गेला तर तो देशव्यापी आर्थिक प्रणालींचा पुनर्विचार करण्यास सुरुवात करू शकतो, ज्याचे केंद्रीय बँकिंग, डिजिटल चलन नियमन आणि आर्थिक धोरणावर परिणाम होतील. ज्याचा फायदा किंवा नुकसान राजकीय नसून ते आर्थिक परिणामात बदलेल ज्याचा परिणाम हळूहळू इतर देशातही होईल कदाचित फिनटेक क्षेत्रात आमूलाग्र बदल हा निर्णय घडवून आणू शकतो. २०२७ च्या अंमलबजावणीची तारीख जवळ येत असताना, टेक्सास या संक्रमणाला कसे मार्ग दाखवते हे पाहण्यासाठी आर्थिक जग बारकाईने लक्ष ठेवेल. हे राज्य-स्तरीय आर्थिक स्वायत्ततेच्या नवीन युगाची सुरुवात करते की एक प्रतीकात्मक इशारा राहते, एक गोष्ट स्पष्ट आहे: अमेरिकेतील पैशाच्या भविष्याबद्दलची चर्चा मूलभूतपणे बदलली आहे.
अमेरिकेच्या अर्थव्यवस्थेत बिघाडी ?
डेलॉइटच्या अहवालानुसार, आर्थिक वाढीला पाठिंबा देण्याच्या गरजेसह महागाई नियंत्रित करण्याच्या आपल्या आदेशाचे संतुलन साधण्याचे आव्हान फेडसमोर आहे. जॉन्स हॉपकिन्स विद्यापीठाच्या २०२५ च्या अहवालानुसार, विशेषतः ऊर्जा आणि इतर वस्तूंच्या किमतींमध्ये वाढ ग्राहकांवर आणि व्यवसायांवर ताण आणत आहे. याशिवाय अमेरिकन बाजारातील वाढती महागाई, बेरोजगारी, अर्थव्यवस्थेतील घसरणारे जीडीपीचे आकडे पाहता अमेरिकेसमोर सध्या विशेष आव्हान उभे ठाकले आहे. केवळ उर्जेत नाही तर मायक्रोसॉफ्टने कर्मचाऱ्यांच्या केलेल्या कपातीनंतर आयटी क्षेत्रातही हे वादळ घोंघावले आहे.
याशिवाय विश्लेषकांचा मते, 'राष्ट्राध्यक्ष ट्रम्प यांच्या टॅरिफ धोरणांमुळे आणि आंतरराष्ट्रीय व्यापारावरील संभाव्य परिणामांमुळे व्यवसायांमध्ये अनिश्चितता निर्माण झाली आहे, ज्यामुळे भरती आणि गुंतवणूक मंदावली आहे. सरकारी कर्जाच्या शाश्वततेबद्दलच्या (Sustainability ) नंतर चिंता व्यक्त केली जात आहे. विशेषतः प्रस्तावित कर कपातीच्या पार्श्वभूमीवर, गुंतवणूकदारांच्या विश्वासावर परिणाम करत आहेत. आता रेसिप्रोकल ट्रेडमध्ये झालेल्या निर्णयानुसार यांचा फटका अमेरिकेलाही बसणार आहे. शिवाय बाजारात होणारी अनपेक्षित घसरण बघता संस्थात्मक गुंतवणूकदार देखील दुसऱ्या बाजारपेठेत वळत आहे. एकूणच अमेरिकन अर्थव्यवस्था नाजूक स्थितीतून जात आहे.