डॉ. सर्वेश सुहास सोमण
आयपीओ म्हणजे इनिशियल पब्लिक ऑफरिंग. ही एक अशी प्रक्रिया आहे ज्याद्वारे खासगीरीत्या आयोजित कंपनी पहिल्यांदाच आपले शेअर्स जनतेला ऑफर करून सार्वजनिकरीत्या व्यापार करणारी कंपनी बनते. ज्या खासगी कंपनींकडे काही मोजके शेअरहोल्डर असतात ती त्यांचे शेअर्स सार्वजनिकरीत्या ट्रेड करून मालकी शेअर करते. आयपीओद्वारे, कंपनीचे नाव स्टॉक एक्स्चेंजवर सूचीबद्ध होते.
कंपनी आयपीओ कसा ऑफर करते?
सार्वजनिक होण्यापूर्वी कंपनी आयपीओ हाताळण्यासाठी एका गुंतवणूक बँकेला नियुक्त करते. गुंतवणूक बँक आणि कंपनी अंडररायटिंग करारात आयपीओचे आर्थिक तपशील तयार करतात. नंतर अंडररायटिंग करारासह, ते एसईसीकडे नोंदणी विवरण दाखल करतात. एसईसी उघड केलेल्या माहितीची छाननी करते आणि जर योग्य आढळले तर ते आयपीओची घोषणा करण्यासाठी तारीख निश्चित करते.
कंपनी आयपीओ का देते?
१. आयपीओ देणे ही एक पैसे कमावण्याची प्रक्रिया आहे. प्रत्येक कंपनीला पैशाची आवश्यकता असते, ती विस्तार करण्यासाठी, त्यांचा व्यवसाय सुधारण्यासाठी, पायाभूत सुविधा सुधारण्यासाठी, कर्ज फेडण्यासाठी इत्यादींसाठी असू शकते.
२. खुल्या बाजारात शेअर्सची खरेदी-विक्री केल्याने तरलता वाढते. यामुळे स्टॉक ऑप्शन्स आणि इतर भरपाई योजनांसारख्या कर्मचाऱ्यांच्या स्टॉक मालकी योजनांसाठी दरवाजे उघडतात, ज्यामुळे क्रीम लेयरमधील प्रतिभावानांना आकर्षित केले जाते.
३. एखादी कंपनी सार्वजनिक क्षेत्रात गेल्याने त्या ब्रँडला इतके यश मिळाले आहे की, त्याचे नाव शेअर बाजारात प्रसिद्ध झाले आहे. ही कोणत्याही कंपनीसाठी विश्वासार्हता आणि अभिमानाची बाब आहे.
४. मागणी असलेल्या बाजारपेठेत, सार्वजनिक कंपनी नेहमीच अधिक स्टॉक जारी करू शकते. यामुळे अधिग्रहण आणि विलीनीकरणाचा मार्ग मोकळा होईल कारण कराराचा एक भाग म्हणून स्टॉक जारी केले जाऊ शकतात.
आयपीओचे प्रकार
जर तुम्ही नवीन गुंतवणूकदार असाल, तर तुम्हाला सुरुवातीच्या सार्वजनिक ऑफरिंगबद्दलची सर्व भाषा थोडी गोंधळात टाकणारी वाटेल. तुमचा गोंधळ दूर करण्यासाठी, कंपन्यांद्वारे ऑफर केलेल्या आयपीओच्या दोन प्रमुख श्रेणी आहेत.
निश्चित किंमत ऑफर
फिक्स्ड प्राईस ऑफरिंग अगदी सोपी आहे. कंपनी इनिशियल पब्लिक ऑफरिंगची किंमत आगाऊ जाहीर करते. म्हणून जेव्हा तुम्ही फिक्स्ड प्राईस इनिशियल पब्लिक ऑफरिंगमध्ये भाग घेता तेव्हा तुम्ही पूर्ण पैसे देण्यास सहमती देता.
बुक बिल्डिंग ऑफरिंग
बुक बिल्डिंग ऑफरिंगमध्ये, स्टॉकची किंमत २० टक्के बँडमध्ये ऑफर केली जाते आणि इच्छुक गुंतवणूकदार त्यांची बोली लावतात. किंमत बँडच्या खालच्या पातळीला फ्लोअर प्राईस म्हणतात आणि वरच्या मर्यादेला कॅप प्राईस म्हणतात. गुंतवणूकदार शेअर्सची संख्या आणि त्यांना द्यायची असलेली किंमत यासाठी बोली लावतात. अंतिम किंमत जाहीर होण्यापूर्वी कंपनीला गुंतवणूकदारांमध्ये प्रारंभिक सार्वजनिक ऑफरिंगसाठी स्वारस्य तपासण्याची परवानगी मिळते.
लॉक-अप कालावधी
आयपीओ सार्वजनिक झाल्यानंतर अनेकदा आयपीओमध्ये मोठी घसरण होते. शेअरच्या किमतीत या घसरणीचे कारण लॉक-अप कालावधी आहे. लॉक-अप कालावधी हा एक करारात्मक इशारा आहे जो कंपनीच्या अधिकाऱ्यांना आणि गुंतवणूकदारांना त्यांचे शेअर्स विकायचे नसल्याचा कालावधी दर्शवितो. लॉक-अप कालावधी संपल्यानंतर, शेअरच्या किमतीत घट होते.
फ्लिपिंग
जे लोक कंपनीचे शेअर्स सार्वजनिकरीत्या खरेदी करतात आणि जलद पैसे मिळविण्याच्या उद्देशाने दुय्यम बाजारात विक्री करतात त्यांना फ्लिपर्स म्हणतात. फ्लिपिंगमुळे ट्रेडिंगची सुरुवात होते.
(सुचना : लेखकाची तसेच त्यांच्या जवळच्या नातेवाइकांची लेखात सुचवित असलेल्या कंपन्यांच्या शेअर्समध्ये कोणतीही गुंतवणूक नाही किंवा सुचविलेल्या कंपन्यांशी लेखकाचा कुठलाही संबंध नसून कंपनीकडून कोणतेही मानधन किंवा भेटवस्तू घेतलेली नाही)