ISRO : भारतीय अंतराळ संशोधन संस्था अर्थात इस्रोने शुक्रवारी भारताचा पुढील पिढीतील नेव्हिगेशन उपग्रह NVS-03 यशस्वीरीत्या प्रक्षेपित केल्याची माहिती समोर आली आहे. या प्रक्षेपणामुळे भारताच्या स्वदेशी दिशादर्शन आणि नेव्हिगेशन क्षमतेला बळ मिळणार आहे. NVS-03 हा भारताच्या ‘नॅव्हिगेशन विथ इंडियन कॉन्स्टेलेशन’ (NavIC) या उपग्रह प्रणालीचा महत्त्वाचा भाग आहे. ही प्रणाली भारताची स्वतःची नेव्हिगेशन व्यवस्था असून, तिची तुलना अमेरिकेच्या GPS प्रणालीशी केली जाते.
उपग्रह घेऊन जाणाऱ्या भूस्थिर उपग्रह प्रक्षेपण यानाने (GSLV) श्रीहरिकोटा येथील सतीश धवन अंतराळ केंद्राच्या दुसऱ्या प्रक्षेपण तळावरून उड्डाण केले.
NVS-03 मुळे नागरी नेव्हिगेशनला कशी मदत होणार?
NVS-03 या उपग्रहामध्ये स्पेस ॲप्लिकेशन्स सेंटरने विकसित केलेले स्वदेशी रुबिडियम अणुघड्याळ बसवण्यात आले आहे. हा उपग्रह L1, L5 आणि S बँडमध्ये सिग्नल प्रसारित करणार आहे. यातील L1 बँडमुळे आधुनिक स्मार्टफोनमधील नेव्हिगेशन चिपसेट आणि वेअरेबल उपकरणांना NavIC प्रणालीशी जोडणे अधिक सुलभ होऊ शकते.
Congratulations to our scientists and engineers at ISRO on the successful launch of GSLV-F18 carrying NVS-03.
This mission marks an important step in strengthening NavIC, our indigenous satellite navigation system. Equipped with enhanced capabilities, NVS-03 will further our pursuit of self-reliance in critical technologies and support navigation services that benefit our people.
The dedication and ingenuity of our space scientists continue to make our nation proud.
@isro
— Narendra Modi (@narendramodi) October 31, 2026
नेव्हिगेशनसाठी उपग्रहांकडून मिळणाऱ्या सिग्नलमध्ये अचूक वेळेला विशेष महत्त्व असते. रुबिडियम अणुघड्याळामुळे उपग्रहाच्या वेळेची अचूकता राखण्यास मदत होते. बँका, शेअर बाजार, दूरसंचार व्यवस्था आणि संरक्षण दलांसारख्या क्षेत्रांमध्ये अचूक वेळेची आवश्यकता असते. वेळेतील अगदी लहान फरकाचाही या यंत्रणांच्या कामकाजावर परिणाम होऊ शकतो.
भारताची स्वतंत्र वेळ प्रणाली उभारण्याचे प्रयत्न
भारतीय प्रमाणवेळ (IST) निश्चित करण्यासाठी भारत स्वतंत्र, जमिनीवर आधारित वेळ प्रणाली विकसित करण्याच्या दिशेनेही काम करत आहे. जून 2025 मध्ये केंद्र सरकारने GPS वर अवलंबित्व कमी करून देशातील पाच ठिकाणी उभारण्यात आलेल्या अणुघड्याळांच्या मदतीने भारतीय प्रमाणवेळ राखण्याची योजना जाहीर केली होती.
Congratulations Team #ISRO for the successful launch of GSLV-F18/NVS-03 mission!
This remarkable achievement reflects India’s growing prowess in Space technology and our unwavering commitment to strengthening sovereign indigenous navigation capabilities.
With revolutionary Space reforms announced by PM Shri @narendramodi ji in recent years, India’s success stories in Space vindicate the dream of founding fathers Vikram Sarabhai and Satish Dhawan.
Today is the celebration of another proud moment for India!
— Dr Jitendra Singh (@DrJitendraSingh) October 30, 2026
गुवाहाटी, बंगळुरू, अहमदाबाद, फरिदाबाद आणि भुवनेश्वर येथे ही अणुघड्याळे बसवण्यात आल्याचे सांगण्यात आले होते. त्यांची चाचणी पूर्ण झाल्यानंतर ही प्रणाली कार्यान्वित करण्याची योजना होती. ही व्यवस्था सुरू झाल्यानंतर बँका आणि व्यवसायांसाठी तिचा वापर बंधनकारक करण्याबाबतही सरकारने भूमिका मांडली होती.
NVS-03 सारख्या उपग्रहांमुळे भारताच्या स्वदेशी नेव्हिगेशन व्यवस्थेचा विस्तार होण्यास मदत होणार आहे. त्यामुळे दैनंदिन दिशादर्शनापासून विविध महत्त्वाच्या क्षेत्रांपर्यंत NavIC चा वापर वाढवण्याची संधी निर्माण होऊ शकते.