हरिद्वार येथे ५२ व्या अखिल भारतीय प्राच्यविद्या संमेलनाची तयारी अंतिम टप्प्यात

भारतीय ज्ञान परंपरा, सनातन मूल्ये आणि हिंदू दर्शनाची जागतिक प्रासंगिकता अधिक मजबूत करण्याच्या उद्देशाने हरिद्वार येथील पतंजलि विद्यापीठात ५२ व्या अखिल भारतीय प्राच्यविद्या संमेलनाचे आयोजन करण्यात आले आहे. हे तीन दिवसीय संमेलन २९ ते ३१ ऑक्टोबर २०२६ दरम्यान पार पडणार आहे. या महाकुंभात देश-विदेशातील अनेक दिग्गज विद्वान, शिक्षणतज्ज्ञ आणि विचारवंत एकत्र येऊन प्राच्यविद्या, भारतीय दर्शन, संस्कृती, इतिहास, संस्कृत भाषा आणि प्राचीन ज्ञान परंपरेच्या विविध पैलूंवर सविस्तर विचार-विमर्श करणार आहेत.

स्वामी रामदेव आणि आचार्य बालकृष्ण यांच्याकडून तयारीचा आढावा

मंगलवारी पतंजलि विद्यापीठाच्या प्रशासकीय इमारतीतील कॉन्फरन्स हॉलमध्ये योगगुरू स्वामी रामदेव आणि आचार्य बालकृष्ण यांनी या दिव्य आणि भव्य संमेलनाच्या पूर्वतयारीची सविस्तर पुनरावलोकन बैठक घेतली. संमेलनाचे आयोजन अतिशय शिस्तबद्ध, गुणवत्तेसह आणि सर्व विभागांच्या परस्पर समन्वयाने व्हावे, असे आवाहन स्वामी रामदेव यांनी सर्व संबंधितांना केले. इतक्या मोठ्या आणि व्यापक कार्यक्रमाची यशस्विता ही सूक्ष्म नियोजन, संघभावना आणि समर्पणावर अवलंबून असते, असे त्यांनी स्पष्ट केले. या बैठकीत पतंजलि विद्यापीठाचे कुलगुरू आचार्य बालकृष्ण, उपकुलगुरू साध्वी देवप्रिया, डॉ. वेदप्रिया, पारुल, मयंक अग्रवाल यांच्यासह विविध विभागांचे अधिकारी, शिक्षक आणि कर्मचारी उपस्थित होते.

https://www.prahaar.in/2026/10/28/reliance-becomes-the-countrys-largest-conglomerate-following-the-spectacular-listing-of-jio-surpasses-the-tata-group/

वैश्विक प्रसाराचे माध्यम आणि सनातन मूल्यांचे जतन

बैठकीत बोलताना स्वामी रामदेव म्हणाले की, हे अखिल भारतीय प्राच्यविद्या संमेलन केवळ एक शैक्षणिक किंवा अकादमिक कार्यक्रम नसून सनातन धर्म, भारतीय संस्कृती आणि प्राचीन ज्ञान परंपरेचे चिंतन, जतन व प्रसाराचे एक महान अनुष्ठान आहे. वेद, उपनिषद, दर्शन, आध्यात्मिक चिंतन आणि नैतिक मूल्यांनी समृद्ध असलेली आपली भारतीय ज्ञान परंपरा आजच्या आधुनिक आणि जागतिक समाजाला योग्य दिशा दाखवण्याची पूर्ण क्षमता ठेवते. भारतीय संस्कृतीची निरंतरता समजून घेण्यासाठी प्राच्यविद्येचा गंभीर अभ्यास आवश्यक आहे. अशा आयोजनांमुळे आपला प्राचीन वारसा समकालीन संदर्भात समजून तो नव्या पिढीपर्यंत पोहोचवण्याची मोठी संधी मिळते.

शिक्षण आणि संस्कृतच्या भविष्यावर विशेष ‘सनातन शास्त्र विमर्श’

संमेलनाचा एक अत्यंत महत्त्वाचा भाग म्हणजे ३० ऑक्टोबर रोजी आयोजित केला जाणारा ‘सनातन शास्त्र विमर्श’. स्वामी रामदेव यांनी स्पष्ट केले की, हा कार्यक्रम देशभरातील विविध विद्यापीठांचे कुलगुरू आणि शिक्षणतज्ज्ञ यांच्यातील संवादाचा एक प्रमुख मंच ठरेल. यात भविष्यातील शिक्षण पद्धती, संस्कृत भाषेचे जतन आणि संवर्धन, तसेच भारतीय ज्ञान परंपरेला आधुनिक शिक्षण व्यवस्थेशी कसे जोडायचे, यावर सखोल चर्चा होईल. शिक्षणाचा मूळ उद्देश केवळ ज्ञान आणि कौशल्ये मिळवणे एवढाच नसून विद्यार्थ्यांमध्ये नैतिकता, कर्तव्यभावना, सांस्कृतिक जाणीव आणि मानव कल्याणाची भावना विकसित करणे हा आहे, यावर त्यांनी भर दिला.

संस्थांच्या सहकार्याने सांस्कृतिक चेतना मजबूत करण्याचे आवाहन

आदि शंकराचार्यांच्या विचारांचा संदर्भ देत स्वामी रामदेव यांनी धार्मिक, शैक्षणिक आणि सांस्कृतिक संस्थांमध्ये परस्पर सहकार्य आणि समन्वयाची गरज व्यक्त केली. आजच्या तरुण पिढीमध्ये सनातन मूल्ये, भारतीय संस्कृती आणि हिंदू दर्शनाबद्दल आदर, अभिमान आणि आत्मभान निर्माण करणे ही काळाची गरज आहे. विविध संस्थांनी एकत्र येऊन केलेल्या सामायिक प्रयत्नांमुळेच आपली ज्ञान-परंपरा व्यापक शैक्षणिक संवादाशी जोडली जाऊ शकते आणि त्यामुळे समाजातील सांस्कृतिक चेतना अधिक मजबूत होईल.

प्राच्यविद्या संमेलनाची प्रमुख वैशिष्ट्ये आणि मुख्य आकर्षणे :

• भव्य पुस्तक मेळावा : वेद, उपनिषद, भारतीय दर्शन, संस्कृत साहित्य, योग, आयुर्वेद आणि भारतीय ज्ञान परंपरेशी संबंधित दुर्मिळ पुस्तके आणि संशोधन प्रकाशनांचे प्रदर्शन.
• भारतीय संस्कृती आणि लोककला प्रदर्शन : उत्तराखंडची समृद्ध लोककला, पारंपरिक जीवनशैली, हस्तकला आणि प्रांतीय वारसा यांची विशेष झलक.
• विविध प्रांतिक खाद्यसंस्कृती : भारतातील निरनिराळ्या प्रदेशांतील पारंपरिक खाद्यपदार्थ, लोकजीवन आणि संस्कृतीशी ओळख होण्याची संधी.
• पंडित परिषद आणि शास्त्रार्थ : पारंपरिक शास्त्रे, भारतीय तत्त्वज्ञान आणि शास्त्रीय ज्ञानाच्या विविध विषयांवर विद्वानांमध्ये रंगणारा बौद्धिक शास्त्रार्थ.
• शिक्षण संवाद आणि युवा शक्ती विमर्श : तरुण पिढी, भविष्यातील शिक्षण आणि भारतीय ज्ञान-विज्ञानाची आजच्या काळातील उपयोगिता यावर चर्चा.
• कवी संमेलन आणि वाङ्मयीन कार्यक्रम : संस्कृत आणि भारतीय काव्य परंपरेतील विविध कलात्मक अभिव्यक्तींना व्यासपीठ.
• शास्त्रीय संगीत, नृत्य आणि लोककला : देशाच्या विविध भागांतील सांस्कृतिक विविधता आणि कलात्मक वारशाचे सादरीकरण.
• योग, आयुर्वेद आणि प्राचीन वैद्यक पद्धती : पारंपरिक भारतीय वैद्यकीय ज्ञान, आधुनिक संशोधन आणि आजची आरोग्य व्यवस्था यांमधील समन्वयावर विचारमंथन.
• संशोधन निबंध व शैक्षणिक सत्रे : प्राच्यविद्या, इतिहास, पुरातत्व, भाषाशास्त्र, हस्तलिखित अभ्यास (Manuscriptology) आणि भारतीय ज्ञान प्रणालीवर शोधनिबंध सादरीकरण.