नवी दिल्ली : भारताची संरक्षण संशोधन आणि विकास संस्था (DRDO) देशाच्या सागरी सुरक्षेला अधिक मजबूत करण्यासाठी एका अत्यंत महत्त्वाच्या प्रकल्पावर काम करत आहे. भारताच्या स्वदेशी ‘लॉन्ग रेंज अँटी-शिप हायपरसॉनिक मिसाइल’ (LR-ASHM) या क्षेपणास्त्राची मारक क्षमता आता पूर्वीपेक्षा कितीतरी पटीने वाढवली जात आहे. सध्या हे क्षेपणास्त्र १५०० किलोमीटरपर्यंत अचूक मारा करू शकते, पण आता डीआरडीओ याची रेंज थेट ३५०० किलोमीटरपर्यंत नेण्याच्या तयारीत आहे. प्रत्यक्ष उत्पादनासाठी मंजुरी मिळण्यापूर्वी या क्षेपणास्त्राच्या आणखी २ ते ३ महत्त्वाच्या चाचण्या घेतल्या जातील. जर या सर्व चाचण्या यशस्वी झाल्या, तर हे अत्याधुनिक क्षेपणास्त्र २०२८ ते २०२९ पर्यंत भारतीय सैन्याच्या ताफ्यात दाखल होईल.

हवेतच दिशा बदलण्याची ताकद आणि तुफान वेग

हे क्षेपणास्त्र ‘बूस्ट-ग्लाइड’ (Boost-Glide) या आधुनिक तंत्रज्ञानावर काम करते:

कसे उड्डाण करते?: सुरुवातीला सॉलिड-फ्युएल रॉकेट बूस्टरच्या मदतीने हे क्षेपणास्त्र भयंकर वेग पकडते. त्यानंतर वातावरणात हवेवरंगत (Glide करत) वेगाने पुढे जाते.

वेग किती आहे? : या क्षेपणास्त्राचा कमाल वेग प्रतितास १२,३४८ किलोमीटर इतका असून, याचा सरासरी वेग प्रतितास ६,१७४ किलोमीटर नोंदवला गेला आहे.

शत्रूचे रडार सुद्धा हुलकावणी खातील: हे क्षेपणास्त्र समुद्रात स्थिर असणाऱ्या किंवा चालत्या-फिरत्या दोन्ही प्रकारच्या जहाजांवर अचूक निशाणा साधू शकते. उड्डाणादरम्यान हे हवेतच सतत आपली दिशा बदलू शकते (मॅन्युव्हरिंग). यामुळे शत्रूचे रडार किंवा त्यांची आधुनिक मिसाइल डिफेन्स सिस्टिम याला हवेत रोखू (इंटरसेप्ट करू) शकत नाही. यात बसवलेले स्वदेशी सेन्सर्स समुद्रातील हालचालींवर बारीक नजर ठेवून अचूक हल्ला करण्यास मदत करतात.

https://www.prahaar.in/2026/11/06/bmc-ashray-yojana-sanitation-workers-are-the-true-heroes-of-mumbai-the-government-is-committed-to-providing-them-with-the-homes-they-are-entitled-to-asserts-deputy-chief-minister-eknath-shinde/

हार्डवेअर नाही, फक्त सॉफ्टवेअर बदलून वाढणार ताकद

सर्वात मोठी विशेष बातमी म्हणजे, या क्षेपणास्त्राची रेंज वाढवण्यासाठी नवीन कोणतेही मोठे हार्डवेअर किंवा बदल करण्याची गरज नाही. केवळ सॉफ्टवेअर अपग्रेड करून आणि उड्डाणाचा मार्ग (Trajectory Profile) बदलून हे साध्य केले जाईल. या क्षेपणास्त्रामध्ये पाणबुडीवरून डागल्या जाणाऱ्या ‘K-4’ बॅलिस्टिक मिसाइलच्या तंत्रज्ञानाचा वापर करण्यात आला आहे, ज्याची क्षमता आधीपासूनच ३५०० किमी आहे. याचा अर्थ, भारताने आपल्या आधीच्याच तंत्रज्ञानातील सुप्त क्षमतेचा (Hidden Potential) अचूक वापर करून ही रेंज वाढवली आहे.

हिंदी महासागरात भारताचे संपूर्ण नियंत्रण

जेव्हा या क्षेपणास्त्राची रेंज ३५०० किलोमीटर होईल, तेव्हा हिंदी महासागर क्षेत्रात भारताचे वर्चस्व कैक पटीने वाढेल. भारताच्या किनारपट्टीपासून खूप लांब अंतरावर असणाऱ्या शत्रूच्या युद्धनौका, एअरक्राफ्ट कॅरिअर (विमानवाहू युद्धनौका) आणि सागरी तळांना भारत सहज नष्ट करू शकेल. भारताकडे आधीपासूनच ‘ब्राह्मोस’ सारखी सुपरसोनिक क्षेपणास्त्रे आहेत. आता त्यांच्यासोबत ही हायपरसॉनिक क्षेपणास्त्रे जोडली गेल्यामुळे शत्रूवर एकाच वेळी अनेक बाजूंनी (Multi-layered Strike) भीषण हल्ला करण्याची ताकद भारताला मिळेल. डीआरडीओने ही यंत्रणा केवळ नौदलासाठीच नव्हे, तर भूदल (Army) आणि हवाई दलासाठी (Air Force) देखील प्रस्तावित केली आहे. जर याचे ‘ग्राउंड अटॅक’ व्हेरिएंट तयार झाले, तर याद्वारे जमिनीवरील शत्रੂच्या ठिकाणांवरही दूरवरून अचूक हल्ला करणे शक्य होईल.

चाचण्या आणि भारताचे ‘आत्मनिर्भर’ भवितव्य

या क्षेपणास्त्राच्या पहिल्या यशस्वी चाचण्या २०२३ आणि २०२४ मध्ये पार पडल्या होत्या, ज्यामध्ये १५०० किमी अंतरावरील सागरी लक्ष्य यशस्वीपणे भेदले गेले होते. यानंतर मे २०२६ मध्येही याची आणखी एक यशस्वी चाचणी पार पडली आहे. आता विस्तारित रेंजच्या (Extended Range) नवीन चाचण्यांची जोरदार तयारी सुरू आहे. सफल चाचण्या आणि अंतिम मंजुरीनंतर LR-ASHM हे भारताच्या पारंपरिक स्ट्राइक आर्सेनलचा अत्यंत महत्त्वाचा भाग बनेल. ही स्वदेशी प्रगती भारताला संरक्षण क्षेत्रात पूर्णपणे ‘आत्मनिर्भर’ बनवणारी आणि शेजारी देश चीन व पाकिस्तानच्या सुरक्षेची डोकेदुखी वाढवणारी ठरणार आहे.