मुंबई: पश्चिम रेल्वेकडून 5 नोव्हेंबर 2026 रोजी अर्थात उद्या 76 वा स्थापना दिवस साजरा करणार आहे. राष्ट्राच्या सेवेतील या गौरवशाली प्रवासातील हा एक अत्यंत महत्त्वाचा टप्पा आहे. या ऐतिहासिक प्रसंगाचे औचित्य साधून, खार रेल्वे स्थानकाच्या ‘एलिव्हेटेड डेक’वर (ब्रिज) पश्चिम रेल्वेचा समृद्ध इतिहास आणि वारसा दर्शवणारे एक प्रदर्शन आयोजित केले जाणार आहे. हे प्रदर्शन 5 नोव्हेंबर 2026 ते 7 नोव्हेंबर 2026 या कालावधीत, दररोज सकाळी 9 ते संध्याकाळी 7 वाजेपर्यंत सर्वांसाठी खुले असेल.

पश्चिम रेल्वेचे मुख्य जनसंपर्क अधिकारी, विनीत अभिषेक यांनी दिलेल्या प्रसिद्धीपत्रकानुसार, 5 नोव्हेंबर 1951 रोजी ‘बीबी अँड सीआय’ (बॉम्बे, बडोदा अँड सेंट्रल इंडिया) रेल्वेचे, सौराष्ट्र, राजपुताना आणि जयपूरसह विविध संस्थानांच्या रेल्वे मार्गांशी विलीनीकरण होऊन, आजच्या स्वरूपातील ‘पश्चिम रेल्वे’ अस्तित्वात आली. सध्या पश्चिम रेल्वेच्या कार्यक्षेत्रात मुंबई सेंट्रल, वडोदरा, अहमदाबाद, राजकोट, भावनगर आणि रतलाम असे सहा विभाग येतात.

https://www.prahaar.in/2026/11/04/mumbai-local-updates-western-railway-catches-17-93-lakh-passengers-for-ticketless-irregular-travel-collects-138-crore-rs-in-fines/

‘बॉम्बे, बडोदा अँड सेंट्रल इंडिया रेल्वे’ची (BB&CI) स्थापना 1855 मध्ये झाली होती. याची सुरुवात गुजरातमधील अंकलेश्वर ते उत्राण दरम्यानच्या 29 मैल लांबीच्या ब्रॉड-गेज रेल्वे मार्गाच्या बांधकामातून झाली आणि त्याचे मुख्यालय सुरत येथे होते. त्यानंतर हा रेल्वे मार्ग मुंबईच्या दिशेने विस्तारला; उत्राण ते ग्रँड रोड दरम्यानचा विभाग 28 नोव्हेंबर 1864 रोजी अधिकृतपणे वाहतुकीसाठी खुला करण्यात आला. आजच्या पश्चिम रेल्वेच्या विकासक्रमातील ही एक अत्यंत महत्त्वाची घटना होती.

गेल्या अनेक दशकांत पश्चिम रेल्वेने अनेक महत्त्वपूर्ण टप्पे गाठले असून, भारतीय रेल्वेच्या प्रमुख क्षेत्रांपैकी (झोन्स) एक म्हणून स्वतःची ओळख निर्माण केली आहे. उपनगरीय भागातून शहराकडे येणाऱ्या प्रवाशांची वाढती संख्या लक्षात घेता, 1961 मध्ये 9 डब्यांच्या उपनगरीय (लोकल) गाड्या सुरू करण्यात आल्या. त्यानंतर, 1972 मध्ये प्रतिष्ठित ‘मुंबई-नवी दिल्ली राजधानी एक्सप्रेस’ची सेवा सुरू झाली, जी पश्चिम रेल्वेच्या यशाच्या प्रवासातील आणखी एक महत्त्वाचा टप्पा ठरली. गेल्या अनेक वर्षांत, पश्चिम रेल्वेने अनेक महत्त्वपूर्ण टप्पे गाठले आहेत. यामध्ये केवळ महिलांसाठी असलेली जगातील पहिली उपनगरीय (लोकल) ट्रेन, भारतातील पहिली 15 डब्यांची उपनगरीय ट्रेन आणि पहिली पूर्णपणे वातानुकूलित (एसी) उपनगरीय ट्रेन सुरू करण्याचा समावेश आहे. याव्यतिरिक्त, पश्चिम रेल्वेने वंदे भारत एक्सप्रेस, अमृत भारत एक्सप्रेस आणि नमो भारत रॅपिड रेल यांसारख्या आधुनिक प्रवासी सेवाही सुरू केल्या आहेत.

https://www.prahaar.in/2026/11/04/western-railway-platform-ticket-ban-bandra-terminal-surat-vapi-udhna-valsad-and-bhestan-this-6-station-diwali-crowd-control/

तंत्रज्ञानाचा अवलंब करून आपल्या कामकाजाचे आधुनिकीकरण करण्यासाठी सतत प्रयत्नशील असलेली पश्चिम रेल्वे, नाविन्य, सुरक्षा, डिजिटलायझेशन आणि शाश्वत पद्धतींच्या अंमलबजावणीमध्ये आघाडीवर राहिली आहे. प्रवाशांसाठी अधिक चांगल्या सुविधा, तसेच ‘ट्रेन मॅनेजमेंट सिस्टम’, ‘ऑटोमॅटिक तिकीट वेंडिंग मशीन्स’ (ATVMs), मोबाईल तिकीटिंग आणि डिजिटल पेमेंट पर्यायांसारख्या डिजिटल उपक्रमांमुळे रेल्वे प्रवास अधिक सोयीस्कर आणि पारदर्शक होण्यास मोठी मदत झाली आहे.

आपल्या संपूर्ण इतिहासात, पश्चिम रेल्वेने सातत्याने आपली क्षमता आणि यश सिद्ध केले आहे. अवघ्या २९ मैलांच्या जाळ्यापासून सुरू झालेला हा प्रवास आज महाराष्ट्र, गुजरात, मध्य प्रदेश आणि राजस्थान या राज्यांमध्ये 6000 मार्ग-किलोमीटरपेक्षा जास्त अंतरापर्यंत विस्तारला आहे. आपल्या ७६ व्या स्थापना दिनानिमित्त, पश्चिम रेल्वे आपल्या विद्यमान आणि माजी अधिकारी व कर्मचाऱ्यांचे योगदान आणि समर्पण यांचा गौरव करते. त्यांच्याच प्रयत्नांतून हा गौरवशाली वारसा घडला असून, तो आजही रेल्वेच्या पुढील प्रगतीच्या प्रवासासाठी प्रेरणा देत आहे.