दिवाळीच्या आनंदोत्सवाची सुरुवात होते ती अतिशय पवित्र अशा ‘वसुबारस’ या सणाने. ‘दिन दिन दिवाळी, गायी म्हशी ओवाळी’ असे म्हणत हा सण मोठ्या उत्साहात आणि श्रद्धेने साजरा केला जातो. हिंदू संस्कृतीत शेती आणि ग्रामीण जीवनात पशुधनाला अत्यंत महत्त्वाचे स्थान आहे. त्यामुळे वसुबारसच्या दिवशी गाय, वासरू आणि बैल यांचे पूजन करून त्यांच्याप्रती कृतज्ञता व्यक्त करण्याची आपली प्राचीन परंपरा आहे. आता केवळ ग्रामीण भागातच नव्हे, तर शहरांमध्येही लोक जवळच्या गोठ्यात जाऊन या परंपरेचे मनोभावे पालन करतात.
वसुबारस तिथी आणि पूजेचा शुभ मुहूर्त
पंचांगानुसार, वसुबारसच्या दिवशी द्वादशी तिथीला विशेष महत्त्व असते. यावर्षी पूजेची वेळ खालीलप्रमाणे आहे:
- द्वादशी तिथी प्रारंभ: ५ नोव्हेंबर २०२६ रोजी सकाळी १०:३५ वाजता
- द्वादशी तिथी समाप्ती: ६ नोव्हेंबर २०२६ रोजी सकाळी १०:३० वाजता
- वसुबारस पूजेचा शुभ मुहूर्त: संध्याकाळी ५:३३ ते रात्री ८:१० पर्यंत
- पूजा विधी: गाय आणि वासराची पूजा कशी करावी?
https://www.prahaar.in/2026/11/03/nashik-trimbakeshwar-simhastha-kumbh-mela-2027-official-website-launched-devotees-can-access-a-to-z-information-with-one-click/
वसुबारसच्या दिवशी सकाळी लवकर उठून स्नान केल्यानंतर स्वच्छ वस्त्र परिधान करावीत. सर्वप्रथम घरातील देवांची पूजा करून घराच्या प्रवेशद्वारासमोर सुंदर रांगोळी काढावी. दारात आणि घरात दिवे लावून दिवाळीच्या पहिल्या दिवसाची मंगलमय सुरुवात केली जाते. सकाळी गाय आणि वासराला स्वच्छ स्नान घालून त्यांचे औक्षण करावे. गाईला हळद-कुंकू लावून फुलांचा हार घालावा. गाईला, वासराला तसेच काही भागांत बैलांनाही फुलांनी सजवून मनोभावे पूजा करावी. पूजेच्या शेवटी गाय, वासरू आणि बैलाला प्रेमाने पुरणपोळीचा नैवेद्य खाऊ घालावा. ज्यांच्या घरी गाय किंवा वासरू उपलब्ध नसते, ते जवळच्या गोठ्यात जाऊन तिथल्या गाई-वासरांचे पूजन करू शकतात.
वसुबारसचे धार्मिक व सामाजिक महत्त्व
धार्मिक मान्यतेनुसार, वसुबारसच्या दिवशी गाईची पूजा केल्याने घरात सुख-समृद्धी आणि भरभराट येते. कुटुंबात कधीही धनधान्याची कमतरता भासत नाही आणि घरात सदैव आनंदाचे वातावरण राहते. शेतीच्या कामात अहोरात्र राबणाऱ्या आणि शेतकऱ्यांचे जीवन समृद्ध करणाऱ्या पशुधनाचा सन्मान करण्याचा हा दिवस आहे. या दिवशी गाय, वासरू आणि बैलाची पूजा केल्याने त्यांचा आशीर्वाद कुटुंबावर कायम राहतो आणि घरात सुख, शांती व समृद्धी नांदते. थोडक्यात सांगायचे तर, वसुबारस हा दिवाळीच्या मंगलमय पर्वाचा पहिला दिवस असून या दिवशी पशुधनाचे पूजन करून त्यांच्या योगदानाबद्दल कृतज्ञता व्यक्त केली जाते. याच पवित्र भावाने दिवाळीच्या आनंदोत्सवाला खऱ्या अर्थाने सुरुवात होते.