नवी दिल्ली : भारताचे परराष्ट्र मंत्री एस. जयशंकर यांनी शुक्रवारी (२३ ऑक्टोबर २०२६) अझरबैजानची राजधानी बाकू येथे असलेल्या ऐतिहासिक ‘अतेशगाह’ (Ateshgah) या प्रसिद्ध अग्निमंदिराला भेट दिली. गेल्या आठ वर्षांत भारताच्या परराष्ट्र मंत्र्यांची बाकूला झालेली ही पहिलीच भेट आहे. यापूर्वी २०१८ मध्ये भारताच्या तत्कालीन परराष्ट्र मंत्री स्व. सुषमा स्वराज यांनी अझरबैजानचा दौरा केला होता. एस. जयशंकर यांच्या या भेटीमुळे भारत आणि अझरबैजान यांच्यातील शतकानुशतके जुन्या सांस्कृतिक आणि ऐतिहासिक संबंधांना पुन्हा एकदा उजाळा मिळाला आहे.

जयशंकर यांनी व्यक्त केल्या भावना

या ऐतिहासिक मंदिराला भेट दिल्यानंतर परराष्ट्र मंत्री एस. जयशंकर यांनी सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्म ‘एक्स’ (X) वर फोटो शेअर करत आपल्या भावना व्यक्त केल्या. त्यांनी लिहिले की, “बाकू येथील ऐतिहासिक अतेशगाह अग्निमंदिराला भेट दिली. हे मंदिर आपल्या दोन्ही देशांतील लोकांमधील ऐतिहासिक आणि सांस्कृतिक संबंधांचे एक जिवंत प्रतीक आहे.” जयशंकर यांच्या या वक्तव्यामुळे जुन्या काळात भारतीय व्यापारी आणि प्रवाशांचा अझरबैजानशी कसा घट्ट संबंध होता, हे पुन्हा एकदा जगासमोर आले आहे. बाकू शहराच्या सुराखानी परिसरात असलेले हे मंदिर त्याच्या वेगळ्या रचनेमुळे आणि समृद्ध इतिहासामुळे जगभरात ओळखले जाते.

https://www.prahaar.in/2026/10/24/major-operation-by-the-ats-in-mumbai-youth-arrested-from-mahim-on-allegations-of-having-links-to-jaish-e-mohammed/

‘अतेशगाह’ मंदिराचा इतिहास आणि त्याची वैशिष्ट्ये

बाकूच्या उपनगरात असलेले हे पंचकोनी (पाच कोपरे असलेले) दगडी मंदिर १७ व्या आणि १८ व्या शतकात बांधले गेले. त्या काळात सिल्क रोड आणि प्राचीन व्यापारी मार्गांवरून प्रवास करणारे भारतीय व्यापारी, संत आणि प्रवासी येथे थांबत असत. या मंदिराच्या भिंतींवर संस्कृत, पंजाबी (गुरमुखी) आणि पर्शियन भाषेतील प्राचीन शिलालेख पाहायला मिळतात. यामध्ये प्रामुख्याने भगवान शिव, भगवान गणेश आणि माता ज्वाला (ज्वालाजी) यांची स्तुती आणि मंत्र कोरलेले आहेत. या मंदिराच्या जमिनीखाली नैसर्गिक वायूचा (Natural Gas) मोठा साठा होता. त्यामुळे येथे जमिनीतून आपोआप ज्वाला (अग्नी) बाहेर पडत असत. या सतत जळणाऱ्या नैसर्गिक ज्वालांमुळेच या ठिकाणाला अत्यंत पवित्र स्थान मानले गेले.

हिंदू, शीख आणि पारशी (झोरोस्ट्रियन) धर्माशी नाते

‘अतेशगाह’ हा पर्शियन शब्द असून त्याचा सोपा अर्थ ‘अग्नीचे ठिकाण’ असा होतो. पारशी धर्मात अग्नीला अत्यंत पवित्र मानले जाते आणि तो ईश्वराच्या प्रार्थनेचे माध्यम मानला जातो. भारतातून ग्रँड ट्रंक रोड आणि सिल्क रोडने कॅस्पियन समुद्रापर्यंत जाणारे हिंदू आणि शीख व्यापारी या मंदिरात पूजा-अर्चा करत असत. त्यामुळे हे मंदिर या तिन्ही धार्मिक परंपरांचा एक अनोखा संगम मानले जाते.

आजचे स्वरूप: एक प्रसिद्ध पर्यटन स्थळ

काळाच्या ओघात जमिनीखालील नैसर्गिक वायू संपल्यामुळे आता येथील नैसर्गिक ज्वाला शांत झाल्या आहेत, मात्र अझरबैजान सरकारने या ऐतिहासिक ठिकाणाला एका सुंदर संग्रहालयात (Museum) रूपांतरित केले आहे. आज हे ठिकाण अझरबैजानमधील एक प्रमुख पर्यटन केंद्र बनले असून जगभरातून लाखो पर्यटक या प्राचीन इतिहासाची अनुभूती घेण्यासाठी येथे येतात. परराष्ट्र मंत्री एस. जयशंकर यांच्या या भेटीमुळे उभय देशांतील मैत्री आणि पर्यटनाला एक नवी दिशा मिळेल अशी अपेक्षा आहे.