मुंबई : अनेकदा आपले पूर्वज किंवा कुटुंबातील ज्येष्ठ सदस्य यांनी बँकेत ठेवलेली मुदत ठेव (Fixed Deposit-FD), आवर्ती ठेव (Recurring Deposit-RD) किंवा बचत खाते (Savings Account) याबाबत घरातील इतर सदस्यांना माहिती नसते. त्यामुळे अनेक खाती आणि ठेवी वर्षानुवर्षे दुर्लक्षित राहून निष्क्रिय खाते (Dormant Account) बनतात.

मात्र, अशा खात्यांमधील किंवा ठेवींमधील रक्कम बँक अथवा सरकारची होत नाही. रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडिया (Reserve Bank of India-RBI) च्या नियमानुसार त्या रकमेवर खातेधारक (Account Holder) किंवा त्याच्या कायदेशीर वारसदारांचा (Legal Heirs) अधिकार कायम राहतो. त्यामुळे तुमच्या किंवा तुमच्या पूर्वजांच्या नावावर जुनी FD, RD किंवा बँक खाते असल्यास आजही त्यावर दावा करता येऊ शकतो.

https://prahaar.in/2026/06/22/yoga-is-a-medium-to-unite-society/

एखाद्या खात्यात सलग दोन वर्षे कोणताही व्यवहार (Transaction) झाला नाही तर ते निष्क्रिय खाते (Inoperative Account) म्हणून घोषित केले जाते. तसेच, दहा वर्षांहून अधिक काळ खाते निष्क्रिय राहिल्यास त्यातील रक्कम डिपॉझिटर एज्युकेशन अँड अवेअरनेस फंड (Depositor Education and Awareness Fund-DEAF) मध्ये वर्ग (Transfer) केली जाते.

मात्र, पैसे RBI कडे वर्ग झाले म्हणजे ते कायमचे गमावले जात नाहीत. ही रक्कम सुरक्षित राहते आणि ती परत मिळवण्यासाठी कोणतीही अंतिम मुदत (Deadline) निश्चित केलेली नाही. त्यामुळे संबंधित व्यक्ती किंवा त्यांचे वारसदार कधीही या पैशांवर दावा करू शकतात. देशभरातील विविध बँकांमध्ये पडून असलेल्या अनक्लेम्ड ठेवी (Unclaimed Deposits) शोधण्यासाठी RBI ने उद्गम पोर्टल (UDGAM Portal) सुरू केले आहे. या पोर्टलवर देशातील सुमारे ३० प्रमुख बँकांची माहिती उपलब्ध आहे.

या पोर्टलवर स्वतःचे किंवा पूर्वजांचे नाव (Name), पॅन कार्ड (PAN Card) यांसारखी माहिती टाकून विविध बँकांमध्ये अडकलेली रक्कम शोधता येते. यामुळे कोणत्या बँकेत, कोणत्या शाखेत (Branch) आणि किती रक्कम आहे, याची माहिती मिळते. मात्र, हे पोर्टल केवळ माहिती शोधण्यासाठी असून पैसे थेट काढण्याची सुविधा उपलब्ध नाही.

https://prahaar.in/2026/06/22/bmc-emphasis-on-citizen-participation-and-oversight-in-the-creation-of-excellent-government-projects/

रक्कमेची माहिती मिळाल्यानंतर संबंधित बँकेच्या शाखेत जाऊन दावा अर्ज (Claim Form) भरावा लागतो. यासाठी आधार कार्ड (Aadhaar Card), पॅन कार्ड (PAN Card), ओळखपत्र (Identity Proof), पत्ता पुरावा (Address Proof) आणि खात्याशी संबंधित माहिती सादर करावी लागते.

खातेधारकाचे निधन झाले असल्यास त्याच्या कायदेशीर वारसदाराला (Legal Heir) ही रक्कम मिळू शकते. त्यासाठी मृत्यू प्रमाणपत्र (Death Certificate) आणि इतर आवश्यक कायदेशीर कागदपत्रे (Legal Documents) सादर करावी लागतात. कागदपत्रांची पडताळणी (Verification) पूर्ण झाल्यानंतर बँकेकडून संबंधित रक्कम वारसदाराला परत दिली जाते. त्यामुळे तुमच्या किंवा तुमच्या पूर्वजांच्या नावावर जुनी FD, RD किंवा बँक खाते असल्याचा संशय असल्यास UDGAM Portal वर तपासणी करून अडकलेली रक्कम शोधणे फायदेशीर ठरू शकते.