Shravani Somvar : श्रावणी सोमवार आणि शिवामूठ यामागची रंजक कहाणी; जाणून घ्या या परंपरेचे धार्मिक महत्त्व

मुंबई : श्रावण महिना सुरू झाला की भक्तिमय वातावरणाने मंदिर परिसर आणि घराघरातील वातावरण भारून जाते. भगवान शिवाची आराधना करण्यासाठी श्रावणातील प्रत्येक सोमवार विशेष मानला जातो. या दिवशी शिवलिंगावर अभिषेक, बेलपत्र अर्पण करण्याबरोबरच अनेक ठिकाणी ‘शिवामूठ’ अर्पण करण्याचीही परंपरा आहे. मात्र, शिवामूठ नेमकी काय आहे आणि तिच्यामागे कोणती कथा आहे, याबाबत अनेकांना उत्सुकता असते. (Shravani Somvar)

काय आहे शिवामूठ?

शिवामूठ म्हणजे भगवान शिवाला अर्पण केली जाणारी धान्याची मूठ. महाराष्ट्रातील अनेक भागांत श्रावणी सोमवारच्या दिवशी शिवलिंगावर शिवामूठ अर्पण करण्याची प्रथा आहे. या परंपरेत धान्य, तांदूळ, तीळ, मूग, जवस किंवा इतर उपलब्ध धान्यांचा वापर केला जातो. मात्र, शिवामुठीची पद्धत आणि त्यात वापरले जाणारे धान्य प्रदेशानुसार बदलू शकते. (Shravani Somvar)

शिवामूठ अर्पण करण्यामागील भावना :

धान्य हे समृद्धी, अन्न आणि जीवनाचे प्रतीक मानले जाते. त्यामुळे शिवलिंगावर धान्य अर्पण करताना घरात सुख-समृद्धी नांदावी, अन्नधान्याची कमतरता भासू नये आणि कुटुंबाचे कल्याण व्हावे, अशी भक्तांची श्रद्धा असते. श्रावणातील सोमवार हा भगवान शिवाच्या उपासनेसाठी अत्यंत पवित्र मानला जात असल्याने या दिवशी केलेली पूजा आणि प्रार्थना विशेष फलदायी असल्याची धार्मिक मान्यता आहे. (Shravani Somvar)

शिवामुठीची परंपरा कशी जोडली गेली?

महाराष्ट्रातील लोकपरंपरेनुसार श्रावणी सोमवारच्या व्रतामध्ये शिवामूठ अर्पण करण्याची प्रथा विशेषतः महिलांमध्ये प्रचलित आहे. विवाहित महिला आपल्या कुटुंबाच्या सुख-समृद्धीसाठी आणि अविवाहित मुली चांगल्या जीवनसाथीच्या प्राप्तीसाठी शिवाची भक्तिभावाने पूजा करतात, अशी श्रद्धा आहे. काही परंपरांमध्ये श्रावणातील प्रत्येक सोमवार वेगवेगळ्या धान्याची शिवामूठ अर्पण करण्याची पद्धत आढळते. या माध्यमातून निसर्ग, शेती आणि अन्नधान्याबद्दल कृतज्ञता व्यक्त केली जाते. (Shravani Somvar)

श्रावणी सोमवारचे महत्त्व :

श्रावण महिना हा भगवान शिवाला समर्पित असल्याचे धार्मिक मानले जाते. समुद्रमंथनातून निघालेले हलाहल विष भगवान शिवाने प्राशन केले आणि ते आपल्या कंठात धारण केले, अशी पौराणिक कथा आहे. या घटनेशीही श्रावण महिन्याची सांगड घातली जाते. श्रावणी सोमवारच्या दिवशी भाविक उपवास करतात, शिवलिंगावर जलाभिषेक आणि दुग्धाभिषेक करतात, बेलपत्र अर्पण करतात आणि ‘ॐ नमः शिवाय’ मंत्राचा जप करतात. (Shravani Somvar)