Cloudburst : सध्या राज्यात पावसाचा वेग वाढला आहे. नाशिकमध्ये तर ढगसदृश्य पाऊस सांगितला आहे. अशावेळेस नागरिकांनी घाबरून न जात काळजी घेणे आणि उपाययोजना करण्याची गरज आहे.अशावेळी नागरिकांनी नेमकी कोणती काळजी घ्यावी आणि स्वतःचा बचाव कसा करावा, याविषयी सविस्तर माहिती जाणून घ्या.
पावसाळ्याचे दिवस सुरु झाले की, हवामान विभागाकडून अनेकदा अतिवृष्टी किंवा 'ढगफुटी'चा (Cloudburst) इशारा दिला जातो. अलीकडच्या काळात हवामानातील बदलांमुळे ढगफुटीच्या घटनांमध्ये मोठी वाढ झाली आहे. काही मिनिटांतच कोसळणाऱ्या हजारो लिटर पावसामुळे पूरस्थिती निर्माण होते आणि जीवित तसेच वित्तहानीचा मोठा धोका उद्भवतो. जर तुमच्या भागात ढगफुटी सदृश्य परिस्थिती निर्माण झाली, तर अशा आपत्कालीन स्थितीत घाबरून न जाता योग्य ती पावले उचलणे अत्यंत गरजेचे असते.
ढगफुटी म्हणजे नक्की काय?
जेव्हा एखाद्या विशिष्ट आणि मर्यादित भागात ताशी १०० मिलिमीटर (१० सेमी) पेक्षा जास्त पाऊस पडतो, तेव्हा त्या स्थितीला 'ढगफुटी' म्हटले जाते. यामध्ये पावसाचा जोर इतका प्रचंड असतो की, परिसरातील नद्या, नाले क्षणात ओसंडून वाहू लागतात आणि अचानक पूर (Flash Flood) येतो.
ढगफुटी सदृश्य परिस्थितीत घ्यावयाची महत्त्वाची काळजी
आपत्कालीन व्यवस्थापन (Emergency Management) आणि बचाव पथकांच्या मार्गदर्शक सूचनांनुसार, अशा परिस्थितीत खालील उपाययोजना करणे प्राणरक्षक ठरू शकते:
१. घरात असताना घ्यायची काळजी :
अफवांवर विश्वास ठेवू नका: सोशल मीडियावरील अफवांवर विश्वास ठेवू नका. हवामान विभाग आणि स्थानिक प्रशासनाच्या अधिकृत सूचनांसाठी रेडिओ किंवा अधिकृत न्यूज चॅनेल्सचा वापर करा
वीजपुरवठा खंडित करा: घरात पाणी शिरण्याची शक्यता वाटल्यास सर्वात आधी घरातील मुख्य वीजपुरवठा (Main Switch) बंद करा. तसेच गॅस सिलिंडरचा व्हॉल्व्ह बंद करा.
सुरक्षित आणि उंच ठिकाणी जा: तळमजल्यावर राहत असल्यास तात्काळ वरच्या मजल्यावर किंवा घराच्या छतावर आसरा घ्या.
अत्यावश्यक वस्तू जवळ ठेवा: आपत्कालीन किट (Emergency Kit) तयार ठेवा. यामध्ये पिण्याचे पाणी, सुका खाऊ, टॉर्च, बॅटरी, फर्स्ट एड किट (First-aid Kit) आणि महत्त्वाची कागदपत्रे एका वॉटरप्रूफ बॅगेत ठेवा.
२. घराबाहेर किंवा प्रवासात असताना:
पाण्याच्या प्रवाहातून जाणे टाळा: गुडघ्यापेक्षा जास्त पाणी साचले असेल किंवा पाण्याचा प्रवाह वेगवान असेल, तर त्यातून पायी किंवा वाहनाने जाण्याचा प्रयत्न करू नका. अवघ्या ६ इंच वेगाने वाहणाऱ्या पाण्यातही माणूस वाहून जाऊ शकतो.
नद्या आणि नाल्यांपासून दूर राहा: ढगफुटीमुळे नद्यांच्या पाणी पातळीत अचानक वाढ होते. त्यामुळे नदीकाठ, पूल किंवा धरणाच्या परिसरापासून सुरक्षित अंतरावर राहा.
झाडाखाली आसरा घेऊ नका: अतिवृष्टी आणि वादळात झाडे उन्मळून पडण्याचा किंवा वीज कोसळण्याचा मोठा धोका असतो. त्यामुळे मोठ्या झाडांखाली किंवा जुन्या, मोडकळीस आलेल्या इमारतींचा आधार घेऊ नका.
वाहन सुरक्षित जागी उभे करा: प्रवासात असताना अचानक मुसळधार पाऊस सुरु झाल्यास, गाडी रस्त्याच्या कडेला उंच आणि सुरक्षित ठिकाणी उभी करा. गाडीत पाणी शिरत असल्यास तात्काळ गाडीबाहेर पडून सुरक्षित जागेचा शोध घ्या.
प्रशासकीय मदत आणि हेल्पलाईन (Helpline Numbers)
कोणत्याही नैसर्गिक आपत्तीच्या वेळी स्थानिक प्रशासन, आपत्ती व्यवस्थापन कक्ष, NDRF (National Disaster Response Force) आणि SDRF यांच्याशी संपर्क साधणे महत्त्वाचे आहे.
राष्ट्रीय आपत्कालीन क्रमांक: 112
रुग्णवाहिका: 108
पोलीस नियंत्रण कक्ष: 100
ढगफुटीसारख्या नैसर्गिक आपत्तीला आपण रोखू शकत नाही, मात्र योग्य पूर्वतयारी आणि सतर्कतेमुळे आपण संभाव्य नुकसान नक्कीच टाळू शकतो. स्वतः सुरक्षित राहा आणि इतरांनाही मदत करा. स्थानिक प्रशासनाने दिलेल्या सूचनांचे तंतोतंत पालन करणे, हाच अशा आपत्तीतून वाचण्याचा सर्वात प्रभावी मार्ग आहे.