India-US Relations : तणावात मैत्री

भारत-अमेरिका संबंधांच्या पार्श्वभूमीवर पंतप्रधान नरेंद्र मोदी आणि अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांची जी-७ परिषदेदरम्यान झालेली भेट महत्त्वाची ठरली. मैत्रीपूर्ण संवादाच्या पलीकडे, टॅरिफ, धोरणात्मक मतभेद आणि नाविकांच्या मृत्यूच्या घटनेमुळे निर्माण झालेले तणाव कमी करण्याचे आव्हान दोन्ही देशांसमोर आहे. त्यामुळे ही भेट विश्वास पुनर्स्थापित करण्याच्या दिशेने कितपत पुढे जाते, याकडे जगाचे लक्ष लागले आहे.


भारताचे पंतप्रधान नरेंद्र मोदी आणि अमेरिकेचे अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांची जी-७ परिषदेदरम्यान फ्रान्समध्ये भेट झाली. फेब्रुवारी २०२५ नंतरची ही त्यांची पहिली प्रत्यक्ष भेट होती. मात्र, ट्रम्प यांच्या ‘अमेरिका फर्स्ट’ धोरणामुळे, टॅरिफ निर्णयांमुळे आणि काही तणावपूर्ण घटनांमुळे भारत-अमेरिका संबंधांमध्ये निर्माण झालेले प्रश्न कायम आहेत. भेटीतून तणाव कमी करण्याचे स्पष्ट संकेत मिळाले नसले तरी दोन्ही देशांचे आर्थिक आणि धोरणात्मक महत्त्व लक्षात घेता संबंध टिकवणे दोघांसाठीही गरजेचे आहे. त्यामुळे या भेटीमुळे भारत-अमेरिका संबंधांमध्ये पुन्हा विश्वास निर्माण होतो का, याकडे जगाचे लक्ष आहे. तीन भारतीय नाविकांच्या मृत्यूची घटना भारत-अमेरिका संबंधांवर मोठा परिणाम करणारी ठरली. या नाविकांचा मृत्यू अमेरिकेच्या नौदलाच्या कारवाईत झाल्याचा आरोप असल्याने दोन्ही देशांमधील आधीच निर्माण झालेल्या तणावात आणखी भर पडली आहे. पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी अमेरिकेशी संबंध अधिक मजबूत आणि सुरळीत करण्याचा सातत्याने प्रयत्न केला असला, तरी त्यांच्यासमोरचे आव्हान वाढले आहे. कारण त्यांची गाठ अशा नेतृत्वाशी पडली आहे, ज्याचे धोरण ‘अमेरिका फर्स्ट’ या भूमिकेवर आधारित आहे आणि ज्यामुळे अनेकदा आंतरराष्ट्रीय संबंधांमध्ये तणाव निर्माण झाला आहे.



डोनाल्ड ट्रम्प यांनी मोदी यांचे अनेकदा कौतुक केले, त्यांना जवळचा मित्र म्हटले; मात्र केवळ वैयक्तिक मैत्रीच्या प्रदर्शनामुळे दोन देशांमधील धोरणात्मक संबंधांतील अडचणी दूर होत नाहीत. सध्याच्या परिस्थितीत भारत-अमेरिका संबंधांमध्ये विश्वासाचे वातावरण निर्माण होईल का, हा महत्त्वाचा प्रश्न आहे. या तणावामागे दोन प्रमुख मुद्दे आहेत. पहिला म्हणजे ट्रम्प प्रशासनाने लादलेल्या उच्च आयात शुल्कांमुळे निर्माण झालेला आर्थिक तणाव आणि दुसरा म्हणजे तीन भारतीय नाविकांच्या मृत्यूची घटना. या दोन्ही मुद्द्यांमुळे द्विपक्षीय संबंधांवर परिणाम झाला आहे. वरकरणी दोन्ही देशांचे नेते मैत्रीपूर्ण संबंध दाखवत असले तरी प्रत्यक्षात अनेक धोरणात्मक मतभेद कायम आहेत. त्यामुळे भारत आणि अमेरिकेतील संबंध पुन्हा विश्वासाच्या आणि सहकार्याच्या मार्गावर आणणे हे मोठे आव्हान ठरणार आहे.




एक गोष्ट मात्र मान्य करावी लागेल की ही बैठक महत्त्वाची होती, कारण या भेटीत मोठे यश मिळण्यापेक्षा संबंधांमध्ये संभाव्य तणाव किंवा तुटणारा संवाद टाळण्यात यश आले. अवघ्या दोन वर्षांपूर्वी जगातील सर्वात सौहार्दपूर्ण संबंध असलेल्या नरेंद्र मोदी आणि डोनाल्ड ट्रम्प यांच्यात आता काही महत्त्वाचे मतभेद निर्माण झाले आहेत. तरीही एक बाब स्पष्ट आहे की ऑपरेशन सिंदूर, व्यापार शुल्क धोरण (टॅरिफ राजवट) आणि पाकिस्तानशी संबंधित मुद्द्यांवर मतभेद असतानाही त्याचे प्रतिबिंब मोदी आणि ट्रम्प यांच्या भेटीत दिसून आले नाही. दोन्ही नेत्यांमधील संवाद सकारात्मक होता, मात्र त्यात सावधगिरीही जाणवत होती. मोदी यांनी ट्रम्प यांच्याशी हस्तांदोलन केले; मात्र पूर्वीप्रमाणे त्यांना मिठी मारली नाही. भारतातील भावना आणि विशेषतः तीन भारतीय नाविकांच्या मृत्यूच्या पार्श्वभूमीवर मोदी यांच्या वर्तनातून एक संयमित भूमिका दिसून आली. ट्रम्प यांनी मोदी यांचे वर्णन “अत्यंत चांगले, पण कठोर वाटाघाटी करणारे नेते” असे केले. चर्चेचे वातावरण सौहार्दपूर्ण असले तरी ते दोन्ही देशांमधील संबंधांचे वास्तववादी मोजमाप करणारे होते. या भेटीत दोन्ही देशांच्या अधिकाऱ्यांनी व्यापारविषयक चर्चेचा उल्लेख केला. मोदी यांनी भारतीय नाविकांच्या मृत्यूबद्दल दुःख व्यक्त केले, मात्र या मुद्द्यावर ट्रम्प यांच्याकडून थेट माफीची अपेक्षा पूर्ण झाली नाही. मात्र मोदी आणि ट्रम्प यांच्या जी-७ भेटीत एक महत्त्वाची बाब स्पष्ट झाली. या बैठकीमुळे दोन्ही देशांमधील संवादाचे दालन पुन्हा एकदा खुले झाले.




सध्या सुरू असलेल्या व्यापारविषयक वाटाघाटी आणि भविष्यात भारतीय नाविकांच्या सुरक्षेबाबत मिळालेली हमी या दृष्टीने ही भेट महत्त्वाची ठरली. ट्रम्प यांनी तीन महत्त्वाच्या बाबींना मान्यता दिली. पहिली म्हणजे भारत आणि अमेरिका व्यापारविषयक चर्चेत सक्रियपणे सहभागी आहेत. दुसरी म्हणजे होर्मुझ सामुद्रधुनीमार्गे प्रवास करणाऱ्या भारतीय नाविकांच्या सुरक्षेला प्राधान्य दिले जाईल. आणि तिसरी म्हणजे नजीकच्या भविष्यात मोदी अमेरिकेच्या भेटीवर जाण्याची शक्यता आहे. एकूणच, ही भेट मोठ्या घोषणांपेक्षा संवाद पुनर्स्थापित करणारी आणि संबंधांमधील तणाव कमी करण्याचा प्रयत्न करणारी ठरली. भारत-अमेरिका संबंधांमध्ये अलीकडे काही तणाव निर्माण झाला होता. टेरिफ, रशियन तेल खरेदी आणि पाकिस्तानशी वाढती अमेरिकन जवळीक या मुद्द्यांमुळे दोन्ही देशांमध्ये मतभेद दिसून आले. या पार्श्वभूमीवर मोदी आणि ट्रम्प यांची भेट अत्यंत महत्त्वाची ठरली आणि चर्चेतून संबंध सुधारण्याचा प्रयत्न झाला. अमेरिकेचे परराष्ट्रमंत्री मार्को रूबियो यांच्या भारत भेटीनंतरही काही घटनांमुळे तणाव वाढला होता. भारतीय नाविकांच्या सुरक्षेचा मुद्दा मोदी यांनी ठामपणे मांडला, तर ट्रम्प यांनीही भारतीय नागरिकांच्या सुरक्षेला महत्त्व देत असल्याचे स्पष्ट केले. अलीकडील कटुता बाजूला ठेवून मोदी आणि ट्रम्प यांच्यातील चर्चा सौहार्दपूर्ण वातावरणात झाली, हे या भेटीचे वैशिष्ट्य ठरले. मात्र काँग्रेसने या भेटीवर टीका करत मोदींनी देशहिताशी तडजोड केल्याचा आरोप केला. दुसरीकडे काँग्रेसचे नेते शशी थरूर यांनी सरकारची भूमिका मांडत मोदींनी महत्त्वाचे मुद्दे प्रभावीपणे मांडल्याचे सांगितले. यावरून काँग्रेसमधील मतभेदही समोर आले.

Comments
Add Comment

BEST Bus Strike : बस थांबल्या, प्रश्न उभे राहिले!

मुंबईची जीवनवाहिनी असलेल्या बेस्ट सेवेसमोर संपाचे संकट उभे ठाकले आहे. संप किती काळ चालेल हे स्पष्ट नसून, प्रशासन

मृग नक्षत्र लांबले, कोकण कोरडे पडले!

हिरवाई, पाऊस आणि निसर्गाच्या लयीसाठी ओळखल्या जाणाऱ्या कोकणावर यंदा बदलत्या हवामानाची छाया गडद झाली. पावसाची

शाळा प्रवेशोत्सव उत्साहात

४४ दिवसांच्या उन्हाळी सुट्टीनंतर राज्यातील शाळांमध्ये नव्या शैक्षणिक वर्षाची सुरुवात ‘शाळा प्रवेशोत्सव’च्या

सावनेर कॉरिडॉरसमोर आव्हानांची मालिका

नागपूर जिल्ह्यातील सावनेर येथे प्रस्तावित संरक्षण, अणुऊर्जा आणि विमान उद्योग कॉरिडॉर प्रकल्पाला राज्य शासनाने

इज्जतीचा पंचनामा

युद्ध विश्रांतीच्या तयारीवर स्वाक्षरी झाल्यानंतर मूळ मसुद्यावर स्वाक्षरी करण्यापूर्वी ट्रम्प काहीतरी कुरापत

उबाठाचा बुरुज ढासळला

मराठवाडा हा एकेकाळी ठाकरे यांच्या शिवसेनेचा बालेकिल्ला मानला जात होता. बाळासाहेब ठाकरे यांच्यावर निष्ठा