रेव्ह पार्टीचे जाळे

वार्तापत्र मध्य महाराष्ट्र प्रतिनिधी

‘विद्येचे माहेरघर’ आणि ‘महाराष्ट्राची सांस्कृतिक राजधानी’ अशी ओळख असलेले पुणे शहर तुळापूर येथे झालेल्या रेव्ह पार्टीच्या निमित्ताने पुन्हा एकदा चर्चेत आले. शहराच्या वर्दळीपासून दूर, निसर्गरम्य आणि निर्जन ठिकाणी रात्रीच्या वेळी रंगणाऱ्या अशा रेव्ह पार्ट्यांचे वाढते प्रमाण चिंतेचा विषय ठरत आहे. या प्रकारांमुळे पुण्याच्या सांस्कृतिक वैभवाला तडा जाण्याची भीती व्यक्त होत असून, तरुणाईवर होणाऱ्या परिणामांबाबतही प्रश्न उपस्थित होत आहे.

पुणे हे शिक्षणाचे माहेरघर म्हणून ओळखले जाते. देशभरातील लाखो विद्यार्थी उच्च शिक्षणासाठी येथे येतात. आधुनिक जीवनशैली, माहिती-तंत्रज्ञान क्षेत्रातील वाढत्या रोजगाराच्या संधी आणि तरुणांच्या वाढत्या आर्थिक क्षमतेमुळे उच्चभ्रू मनोरंजनाच्या विविध प्रकारांना मागणी वाढत आहे. या पार्श्वभूमीवर काही आयोजकांकडून फार्महाऊस, रिसॉर्ट्स किंवा शहराबाहेरील दुर्गम ठिकाणी रेव्ह पार्टींचे आयोजन केले जात असल्याचे विविध घटनांमधून समोर आले आहे. अशा कार्यक्रमांचे आयोजन प्रामुख्याने सोशल मीडियाच्या माध्यमातून गुप्तपणे केले जाते. निमंत्रणे केवळ निवडक व्यक्तींनाच दिली जातात आणि अनेक ठिकाणी प्रवेशासाठी शुल्कही आकारले जाते. त्यामुळे अशा कार्यक्रमांची माहिती मिळवणे, त्यांचा माग काढणे आणि त्यांच्यावर प्रभावी नियंत्रण ठेवणे हे प्रशासनासमोरचे एक गंभीर आणि आव्हानात्मक कार्य बनले आहे. ‘रेव्ह पार्टी’ ही केवळ मनोरंजनाची साधी पद्धत नसून, तरुणाईला विनाशाच्या दिशेने नेणारा एक छुपा सापळा ठरू शकते. या संस्कृतीचे तरुणांवर होणारे परिणाम गंभीर आणि दीर्घकालीन असतात. अशा पार्ट्यांमध्ये अनेकदा कोकेन, एमडीएमए (एक्स्टसी) यांसारख्या सिंथेटिक अमली पदार्थांचा वापर केला जातो. हे पदार्थ मेंदूच्या मज्जासंस्थेवर प्रतिकूल परिणाम करतात. त्यांच्या सेवनामुळे काही काळासाठी बेधुंद आनंदाची अनुभूती मिळत असली, तरी त्यानंतर नैराश्य, मानसिक अस्थिरता, स्मरणशक्ती कमी होणे आणि इतर मानसिक विकार उद्भवू शकतात. अमली पदार्थांच्या अतिसेवनामुळे अनेक तरुणांचा मृत्यू झाल्याच्या घटनाही समोर आल्या आहेत. पुणे हे शिक्षणाचे केंद्र असल्याने देशभरातून तरुण येथे येतात. मात्र काही जण क्षणिक आनंदाच्या मोहात पडून अभ्यास, करिअर आणि विकासाकडे दुर्लक्ष करतात. अमली पदार्थ, दारू किंवा हुक्क्याला ‘कूल’ समजणे हा चुकीचा समज आहे. अशा पार्ट्या गुप्त नेटवर्कद्वारे आयोजित केल्या जातात आणि त्यातून कायदेशीर, मानसिक व आर्थिक समस्या निर्माण होऊ शकतात. व्यसनामुळे काही तरुण गुन्हेगारीकडे वळण्याची शक्यता असते. त्यामुळे पालक, शैक्षणिक संस्था आणि समाजाने एकत्र येऊन तरुणांमध्ये जागरूकता निर्माण करणे गरजेचे आहे.

पुण्यात रेव्ह पार्ट्यांचा इतिहास नवा नाही. यापूर्वी डोणजे, खराडी, लोणावळा, पिरंगुट आणि मुळशी परिसरातही अशा प्रकारच्या पार्ट्यांवर पोलिसांनी कारवाई केली आहे. गेल्या दोन दशकांमध्ये पुण्याच्या ग्रामीण तसेच शहरी भागात वेळोवेळी हाय-प्रोफाइल रेव्ह पार्ट्या उघडकीस आल्या असून, त्यांच्यावर पोलिसांनी कठोर कारवाई केली आहे. पुण्याच्या इतिहासातील सर्वात मोठी आणि खळबळजनक रेव्ह पार्टी सिंहगड किल्ल्याच्या पायथ्याशी असलेल्या डोणजे गावातील आंब्याच्या बागेत झाली होती. या कारवाईदरम्यान एका मोठ्या आंतरराष्ट्रीय ड्रग रॅकेटचा पर्दाफाश करण्यात आला होता. रेव्ह पार्टी संस्कृतीकडे केवळ मनोरंजन म्हणून न पाहता, त्यातील संभाव्य धोके ओळखणे आणि तरुणांमध्ये जनजागृती करणे आवश्यक आहे. सोशल मीडियाच्या वाढत्या प्रभावामुळे अशा पार्ट्यांना ‘ग्लॅमरस’ स्वरूप प्राप्त झाले आहे. चित्रपट, वेबसिरीज आणि ऑनलाइन माध्यमांमधून दाखवली जाणारी जीवनशैली अनेक तरुणांना आकर्षित करते. त्यामुळे काही वेळा वास्तव आणि आभासी जगातील फरक समजून घेण्यात युवक गोंधळतात. क्षणिक आनंद, प्रसिद्धी आणि सामाजिक प्रतिष्ठेच्या अपेक्षेत काही जण धोकादायक प्रवृत्तींकडे वळू शकतात. रेव्ह पार्ट्यांमध्ये सहभागी होणारे सर्वच तरुण चुकीच्या मार्गावर जातात असे नाही. अनेक जण केवळ मनोरंजनाच्या उद्देशाने अशा कार्यक्रमांना उपस्थित राहतात. मात्र अशा ठिकाणी अमली पदार्थांचा वापर, बेकायदेशीर कृत्ये किंवा असुरक्षित वर्तन यांचा धोका अधिक असतो. त्यामुळे युवकांनी अशा वातावरणातील संभाव्य परिणामांची जाणीव ठेवणे आवश्यक आहे.

अशा घटनांना आळा घालण्यासाठी पोलीस प्रशासनाने गुप्त माहिती संकलन, नियमित तपासणी, छापेमारी आणि कठोर कायदेशीर कारवाई यावर भर दिला आहे. मात्र केवळ पोलिसी कारवाई करून ही समस्या पूर्णपणे सोडवता येणार नाही. यासाठी पालक, शैक्षणिक संस्था आणि समाज यांचीही महत्त्वपूर्ण भूमिका आहे. पालकांनी मुलांशी नियमित संवाद साधणे, त्यांच्या मित्रपरिवाराची माहिती ठेवणे तसेच त्यांची मानसिक आणि भावनिक स्थिती समजून घेणे गरजेचे आहे. अनेकदा एकटेपणा, स्पर्धेचा ताण किंवा भावनिक समस्या यामुळे काही युवक चुकीच्या संगतीत अडकतात. त्यामुळे कुटुंबात विश्वासाचे आणि संवादाचे वातावरण निर्माण करणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. महाविद्यालयांनी विद्यार्थ्यांमध्ये व्यसनमुक्ती, मानसिक आरोग्य, कायदेशीर जागरूकता आणि जबाबदार वर्तन याबाबत जनजागृती करणे आवश्यक आहे. तसेच युवकांना क्रीडा, कला, सामाजिक कार्य आणि इतर सकारात्मक उपक्रमांकडे वळवण्यासाठी प्रयत्न केले पाहिजेत. एकूणच, अशा घटनांना प्रतिबंध करण्यासाठी प्रशासनाची कडक भूमिका आणि पालक व समाजाचा सक्रिय सहभाग या दोन्ही गोष्टी तितक्याच महत्त्वाच्या आहेत. तुळापूर येथील कथित ‘प्रोजेक्ट एक्स’ रेव्ह पार्टीची घटना ही केवळ एका पोलीस कारवाईपुरती मर्यादित नसून, समाजासमोर उभे राहिलेले एक गंभीर सामाजिक आव्हान आहे. पुणे आणि परिसरात वाढत असलेल्या रेव्ह पार्टी संस्कृतीकडे केवळ कायदा-सुव्यवस्थेचा प्रश्न म्हणून पाहणे पुरेसे ठरणार नाही. या प्रवृत्तीमागील सामाजिक, मानसिक आणि सांस्कृतिक कारणांचा सखोल विचार करणे आवश्यक आहे. तरुणाई ही देशाची सर्वात मोठी ताकद आहे. त्यांच्या ऊर्जा, कल्पकता आणि क्षमतेला योग्य दिशा देण्यासाठी कुटुंब, शिक्षणसंस्था, समाज आणि प्रशासन यांनी एकत्रितपणे प्रयत्न करणे गरजेचे आहे. मनोरंजन आणि वैयक्तिक स्वातंत्र्याचे महत्त्व मान्य करतानाच कायद्याचे पालन, आरोग्यदायी जीवनशैली आणि सामाजिक जबाबदारी यांचे भान ठेवणे ही आजच्या काळाची गरज आहे. रेव्ह पार्टीसारख्या प्रवृत्तींकडे केवळ प्रतिबंधात्मक दृष्टीने न पाहता, तरुणांमध्ये सकारात्मक पर्याय, योग्य मार्गदर्शन आणि मूल्याधिष्ठित वातावरण निर्माण करण्यावर भर देणे आवश्यक आहे. अन्यथा अशा घटनांमुळे अनेक तरुणांचे आरोग्य, भविष्य आणि सामाजिक वाटचाल धोक्यात येण्याची शक्यता नाकारता येणार नाही.