मुंबई : भारतात पॅकेज्ड पिण्याच्या पाण्याची (बाटलीबंद पाण्याची) लोकप्रियता झपाट्याने वाढत आहे. आज, जागतिक जल दिनानिमित्त (2026) एक संघर्ष करणारा इटालियन ब्रँड भारतात अब्जाधीश कसा बनला? आणि रमेश चौहान आणि त्यांची मुलगी जयंती चौहान यांनी या ब्रँडला यशस्वी करत ४ लाख रुपयांच्या गुंतवणुकीचे ७ हजार कोटी रुपयांच्या साम्राज्यात रूपांतर कसे केले, हे जाणून घेऊया.
रमेश चौहान यांनी मॅसॅच्युसेट्स इन्स्टिट्यूट ऑफ टेक्नॉलॉजी (एमआयटी) मधून मेकॅनिकल इंजिनिअरिंग आणि बिझनेस मॅनेजमेंट या दुहेरी विषयात पदवी मिळवली. १९६९ मध्ये, रमेश चौहान फक्त २७-२९ वर्षांचे होते, तेव्हा त्यांनी एका इटालियन उद्योजकाकडून (फेलिस बिस्लेरी यांनी स्थापन केलेला) बिस्लेरी ब्रँड फक्त ४ लाख रुपयांना विकत घेतला.
त्या काळी भारतात पाणी विकत घेण्याचा विचारही एक चेष्टा मानला जायचा. लोक नळाचे पाणी किंवा उकळलेले पाणी प्यायचे. सुरुवातीच्या आव्हानांना (जसे की बाटल्यांची कमतरता आणि जनजागृतीचा अभाव) न जुमानता, चौहान यांनी चिकाटीने प्रयत्न सुरू ठेवले. त्यांनी काचेच्या बाटल्यांनी सुरुवात केली आणि नंतर अधिक किफायतशीर पीईटी प्लास्टिकच्या बाटल्या वापरण्यास सुरुवात केली.
रमेश चौहान केवळ पाणीच विकत नव्हते, तर १९६० आणि ७०च्या दशकात त्यांनी पार्ले ग्रुपच्या नावाखाली शीतपेयांचे एक मोठे साम्राज्य उभारले. १९७७ मध्ये जेव्हा कोका-कोलाने भारत सोडला, तेव्हा त्यांनी थम्स अप, लिम्का, गोल्ड स्पॉट, चित्रा आणि माझा यांसारखे प्रतिष्ठित ब्रँड तयार करून बाजारातील ८०% हिस्सा काबीज केला. १९९३ मध्ये, जेव्हा कोका-कोलाने भारतात पुनरागमन केले, तेव्हा चौहान यांनी आपले शीतपेयांचे ब्रँड कोका-कोलाला सुमारे ६०दशलक्ष डॉलर्स (सुमारे ४००कोटी रुपये) मध्ये विकले आणि आपले संपूर्ण लक्ष बिस्लेरीवर केंद्रित केले.
रमेश चौहान यांची एकुलती एक मुलगी, जयंती चौहान आता हा वारसा पुढे चालवत आहे. न्यूयॉर्क, दिल्ली आणि मुंबई येथे वाढलेल्या जयंतीने फॅशन, स्टायलिंग आणि फोटोग्राफीचे शिक्षण घेतले. बिस्लेरीमध्ये तिचा ३३% हिस्सा आहे. २०२२ मध्ये, जेव्हा आता ऐंशीच्या दशकात असलेले रमेश चौहान, बिस्लेरी टाटा कंझ्युमर प्रॉडक्ट्सला ६ हजार-७हजार कोटी रुपयांना विकण्याची योजना आखत होते, तेव्हा जयंतीने निर्णायक पाऊल उचलले. तिने या सौद्याला विरोध केला, वडिलांना व्यवसाय कुटुंबातच ठेवण्यासाठी राजी केले आणि टाटा यांना माघार घेण्यास भाग पाडले.
२०२३ पर्यंत त्या उपाध्यक्ष झाल्या. आज, जयंती यांच्या नेतृत्वाखाली बिस्लेरीचा वेगाने विस्तार होत आहे. मुकेश अंबानी यांची मुलगी ईशा अंबानी यांच्या रिलायन्स रिटेलच्या कॅम्पा कोला आणि टाटा यांसारख्या दिग्गजांशी स्पर्धा करण्यासाठी त्यांनी बिस्लेरी पॉप, स्पायसी जीरा आणि लिमोनाटा यांसारखी नवीन कार्बोनेटेड/फिझी पेये बाजारात आणली आहेत.
रमेश चौहान हे नेहमीच पर्यावरण संरक्षणाचे पुरस्कर्ते राहिले आहेत. पाणी वाचवण्यासाठी त्यांनी दक्षिण गुजरातमध्ये ४६ बंधारे बांधले आणि त्यांचे नूतनीकरण केले आहे, ज्यात दरवर्षी १० अब्ज लिटरपेक्षा जास्त पाणी साठवले जाते. १९९५ मध्ये प्लास्टिक पुनर्वापर सुरू केला. २०१५मध्ये, ८ तासांत सर्वाधिक PET बाटल्या (११ लाख) गोळा केल्याबद्दल बिस्लेरीची गिनीज वर्ल्ड रेकॉर्ड आणि लिम्का बुक ऑफ रेकॉर्ड्समध्ये नोंद झाली.