अमेरिका, इस्रायल आणि इराण यांच्यातील तणाव आता अत्यंत गंभीर टप्प्यावर पोहोचला आहे. गेल्या तीन आठवड्यांपासून सुरू असलेल्या संघर्षाच्या पार्श्वभूमीवर अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी इराणला थेट ४८ तासांचा अल्टिमेटम दिला आहे. होर्मुज सामुद्रधुनी जहाजांच्या वाहतुकीसाठी तात्काळ खुली न केल्यास, अमेरिकन वायूसेना इराणच्या वीज प्रकल्पांवर हल्ले करून त्यांना उद्ध्वस्त करेल, असा थेट इशारा त्यांनी दिला आहे. विशेष म्हणजे, या कारवाईची सुरुवात इराणमधील सर्वात मोठ्या वीज प्रकल्पापासून केली जाईल, असेही त्यांनी स्पष्ट केले.
नेमकं प्रकरण काय?
इराण-इस्रायल संघर्ष सुरू झाल्यापासून इराणने आपल्या सागरी हद्दीतील अत्यंत महत्त्वाचा मार्ग असलेली होर्मुज सामुद्रधुनी बंद ठेवली आहे. जगातील एकूण तेल पुरवठ्यापैकी सुमारे २० टक्के वाहतूक या मार्गावरून होते. त्यामुळे या मार्गावरील अडथळ्यांमुळे जागतिक बाजारात कच्च्या तेलाच्या किमती झपाट्याने वाढल्या आहेत.
या पार्श्वभूमीवर ट्रम्प यांनी त्यांच्या ट्रुथ या सोशल प्लॅटफॉर्मवरून इराणला इशारा देत, “४८ तासांत मार्ग खुला करा, अन्यथा परिणामांना सामोरे जावे लागेल,” असे स्पष्ट केले आहे.
तेल दरांचा भडका उडण्याची शक्यता
इराणच्या भूमिकेमुळे जागतिक ऊर्जा बाजारावर मोठा दबाव निर्माण झाला आहे. अमेरिकेचे ट्रेझरी सेक्रेटरी स्कॉट बेसेन्ट यांच्या माहितीनुसार, परिस्थिती नियंत्रणात ठेवण्यासाठी अमेरिकेने इराणी तेलावरील काही निर्बंध तात्पुरते शिथिल केले आहेत. यामुळे सुमारे १४ कोटी बॅरल तेल बाजारात येऊ शकते. मात्र, इराणने आपली भूमिका कायम ठेवली, तर लष्करी कारवाई अपरिहार्य ठरू शकते, असे संकेत अमेरिकेकडून देण्यात आले आहेत.
इस्रायलचा दावा: संघर्ष अधिक तीव्र
दरम्यान, इस्रायलने दावा केला आहे की इराणने प्रथमच लांब पल्ल्याच्या क्षेपणास्त्रांचा वापर केला आहे. यामुळे संघर्षाचा विस्तार होण्याची भीती वाढली आहे. ट्रम्प यांनीही स्पष्ट केले की, होर्मुज सामुद्रधुनीची सुरक्षा ही केवळ अमेरिकेची जबाबदारी नसून, या मार्गाचा वापर करणाऱ्या इतर देशांनीही यात सक्रिय भूमिका घ्यायला हवी.