नवी दिल्ली : भारताच्या कर्तव्य पाथ (प्रजासत्ताक दिन परेड) मध्ये यंदा देशाच्या संरक्षण आणि सामर्थ्याचे प्रदर्शन होणार आहे. पाकिस्तानसह कोणत्याही शत्रूला धडकी भरवणाऱ्या आधुनिक आणि स्वदेशी निर्मित शस्त्रसज्जा आणि लष्करी प्रणाली यावेळी परेडमध्ये प्रदर्शित होणार आहेत. या उपकरणांपैकी अनेकांनी ऑपरेशन सिंदूरमध्ये आपला पराक्रम सिद्ध केला आहे.
भारतीय लष्कर, डीआरडीओ आणि ‘मेक इन इंडिया’ मोहिमेअंतर्गत विकसित केल्या गेलेल्या या उपकरणांची यादी पुढीलप्रमाणे आहे:
1. ब्रह्मोस सुपरसॉनिक क्रूझ क्षेपणास्त्र
भारत–रशिया संयुक्त प्रकल्पातून विकसित झालेलं हे क्रूझ क्षेपणास्त्र ३०० किमीपेक्षा जास्त अंतरावर अचूक मार सक्षम आहे. त्याची वेगवान गती (मॅक 3+), स्वयंचलित लक्ष्य शोधण्याची क्षमता आणि प्रचंड नाशक शक्ती यामुळे ही शस्त्रे शत्रूच्या हवाई आणि जमिनीवरील ठिकाणे नष्ट करण्यास सक्षम आहेत. ऑपरेशन सिंदूरमध्ये याने पाकिस्तानच्या नूर खान हवाई तळावर यशस्वीरित्या लक्ष्य भेदलं होता.
2. प्रगत Towed आर्टिलरी गन सिस्टम
डीआरडीओ, टाटा, महिंद्रा आणि भारतफोर्ज यांनी संयुक्तपणे विकसित केलेला १५५ मिमी/५२ तोफखाना आता लष्करात सेट होण्याच्या अंतिम टप्प्यात आहे. ४८ किमीपर्यंतच्या श्रेणीसाठी हा तोफखाना सहज वाहून नेण्याजोगा असून तोफखान्याची मागणी आता मोठ्या प्रमाणावर पूर्ण करेल. पुढील वर्षात जवळपास 1,500 युनिट्स या प्रणालीने सज्ज होतील.
3. ड्रोन शक्ती – ईगल प्रहार
भारतीय लष्कराच्या नवीन ड्रोन नियंत्रण आणि प्रतिबंध प्रणालीत सहभागी असलेला ईगल प्रहार युद्धभूमीवर ड्रोनशी सामना करण्यास सक्षम केला आहे. स्क्वाड ड्रोन ऑपरेशन्स, ऑन-साईट ड्रोन दुरुस्ती, ट्रॅकिंग आणि नियंत्रण क्षमता यामुळे हे यंत्रणा भाऊक दृष्ट्या अत्याधुनिक मानली जाते. ज्यामुळे शत्रूच्या ड्रोन हल्ल्यांना प्रत्युत्तर देणे सुलभ होणार आहे.
4. मध्यम पल्ल्याचे SAM (MR-SAM)
हवाई हल्ल्यांना त्वरित प्रत्युत्तर देणारे हे सुपरसॉनिक परावलंबी क्षेपणास्त्र पूर्णपणे स्वदेशी विकसित आहे. विमान, हेलिकॉप्टर, ड्रोन आणि अन्य हवाई लक्ष्ये यांचे प्रतिबंध करण्यास हे अत्यंत प्रभावी आहे. ऑपरेशन सिंदूरमध्ये त्याने यशस्वी भूमिका बजावली आणि पाकिस्तानी हवाई धोक्यांना प्रत्युत्तर दिले.
5. आकाश क्षेपणास्त्र प्रणाली
ही मध्यम पल्ल्याची हवाई बचाव प्रणाली एकाच वेळी अनेक लक्ष्यांवर प्रभावी कार्य करू शकते. स्वदेशी बनावट असल्यामुळे त्याचा भार कमी व नियोजन अधिक सक्षम आहे. ऑपरेशन सिंदूर दरम्यानही याने अनेक शत्रू हवाई तुकड्यांना रोखले.
6. दिव्यास्त्र आणि शक्तीबान रेजिमेंट
ऑपरेशन सिंदूरनंतर भारतीय सैन्यात मोठे बदल सुरू आहेत. प्रगत ड्रोन व क्षेपणास्त्र लक्ष्यांवर लक्ष ठेवणारी विशेष “दिव्यास्त्र बॅटरी” आणि ड्रोन युद्धासाठी विशेष “शक्तीबान रेजिमेंट” युनिट्स आता प्रत्येक इन्फंट्री बटालियनमध्ये असतील. हे यंत्रणा भविष्यातील युद्धात फायदेशीर ठरणार आहेत.
7. रोबोटिक खेचर
या अत्याधुनिक रोबोट्सना कुत्र्यासारखे रूप असून, ते शत्रू आढळताच झपाट्याने प्रतिसाद देऊ शकतात. ते साहित्य वाहून नेण्यास, नजर ठेवण्यास आणि जवानांसाठी धोक्याचे स्थान ओळखून मदत करण्यास सक्षम आहेत. डोंगराळ किंवा कठीण प्रदेशात ते विशेष उपयोगी ठरतील.
या सर्व तंत्रज्ञानाद्वारे भारतीय सैन्याने “स्वावलंबी भारत”चं प्रतिक सादर करणार आहेत. ब्रह्मोस, आकाश, MR-SAM सारखी शस्त्रे ऑपरेशन सिंदूर सारख्या वास्तविक परिस्थितीत यशस्वी ठरली आहेत. याशिवाय २९ विमानांचा फ्लायपास्ट, भैरव कमांडो आणि विविध दलांच्या झांक्या देखील परेडसाठी सज्ज आहेत.
या सगळ्या आधुनिक शस्त्रसज्जांचा प्रदर्शन भारताची सामर्थ्य, आत्मविश्वास आणि सुरक्षिततेबद्दलचा निर्धार व्यक्त करतो. यामुळे भारताच्या संरक्षण क्षमतेवर वाढलेला भर आणि समोरच्या संभाव्य धोके यावर परिणामकारक प्रत्युत्तर देण्याची तयारी स्पष्ट होते.