मुंबई: मुंबईचा समृद्ध ऐतिहासिक, सांस्कृतिक आणि लोकपरंपरांचा वारसा जतन करून तो पुढील पिढ्यांपर्यंत पोहोचविण्यासाठी मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांच्या विशेष सहकार्याने वारसा संवर्धनाच्या उपक्रमांना वेग मिळाला आहे. महाराष्ट्र शासनाच्या सांस्कृतिक कार्य विभागाच्या ‘वैभव संगोपन योजने’अंतर्गत शिवडी किल्ला संगोपनासाठी आरपीजी फाउंडेशनने दत्तक घेतला असून, वरळी किल्ल्याच्या संवर्धनालाही याद्वारे चालना दिली जात आहे.

ऐतिहासिक वास्तूंचे जतन आणि विकास

आरपीजी फाउंडेशनच्या ‘द हेरिटेज प्रोजेक्ट’च्या माध्यमातून बाणगंगा, वरळी कोळीवाडा आणि शिवडी किल्ला या ऐतिहासिक स्थळांच्या संवर्धनासाठी संशोधन, जनसहभाग, सांस्कृतिक उपक्रम आणि पायाभूत सुविधांच्या विकासावर भर दिला जात आहे. या उपक्रमांतर्गत आतापर्यंत 50 हजारांहून अधिक नागरिकांपर्यंत पोहोचण्यात यश आले असून, 270 हून अधिक महिलांना उपजीविका व उद्योजकतेसाठी सहकार्य लाभले आहे.

मुंबईच्या पूर्व किनारपट्टीवरील सागरी इतिहासाचा महत्त्वपूर्ण भाग असलेला शिवडी किल्ला वैभव संगोपन योजनेमुळे नव्या स्वरूपात विकसित होत आहे. किल्ल्याचा इतिहास व पर्यावरण नागरिकांपर्यंत पोहोचवण्यासाठी येथे संग्रहालय आणि माहिती केंद्र उभारण्याचे नियोजन आहे. यासोबतच वरळी कोळीवाड्यातील वारसा संवर्धनाच्या कामाचा विस्तार वरळी किल्ल्यापर्यंत करण्यात येत असून, परिसराedत पथदिवे, माहितीफलक आणि सार्वजनिक भित्तिचित्रे उभारण्यात आली आहेत.

https://www.prahaar.in/2026/10/29/devendra-fadnavis-approves-80-crore-for-sant-ruplalji-maharaj-national-memorial-at-anjangaon-surji/

महिला सक्षमीकरण आणि स्थानिकांना रोजगार

वारसा जतनासोबतच स्थानिक समुदायांसाठी रोजगारनिर्मिती आणि महिला सक्षमीकरणावर विशेष भर दिला जात आहे.

• वरळी कोळीवाडा: येथील 120 हून अधिक महिलांना कौशल्यविकासाचे प्रशिक्षण देण्यात आले आहे. ‘शेफ्स ऑफ कोळीवाडा’ या उपक्रमाद्वारे महिलांनी पारंपरिक कोळी खाद्यसंस्कृतीला नवी ओळख मिळवून दिली आहे.

• बाणगंगा परिसर: ऐतिहासिक बाणगंगा तलाव परिसरात 150 हून अधिक महिलांना उद्योजकता, शिवणकाम आणि आरोग्यविषयक प्रशिक्षण देण्यात आले असून, शेकडो पर्यटकांना या वारसास्थळाशी जोडण्यात आले आहे.

मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांच्या दूरदृष्टीमुळे सुरू असलेल्या या सर्वसमावेशक विकासकामांतून मुंबईच्या ऐतिहासिक वास्तूंचे जतन होण्यासोबतच स्थानिक संस्कृतीचे संवर्धन आणि पर्यटन विकासाला मोठी चालना मिळत आहे.