मुंबई : मुंबईतील वाहतूक कोंडी कमी करण्यासाठी आणि प्रवासाचा वेग वाढवण्यासाठी अनेक पायाभूत सुविधा प्रकल्प उभारले जात आहेत. याच विकासकामांमध्ये मुंबई-अहमदाबाद बुलेट ट्रेन प्रकल्प विशेष चर्चेत आहे. या प्रकल्पासाठी मुंबईतील वांद्रे-कुर्ला संकुल अर्थात बीकेसी येथे जमिनीखाली सुमारे 32 मीटर, म्हणजेच जवळपास 100 फूट खोल भूमिगत बुलेट ट्रेन स्टेशन उभारले जात आहे. याच मार्गावर बीकेसी ते शिळफाटा दरम्यान सुमारे 21 किलोमीटर लांबीचा बोगदा तयार करण्यात येत आहे. त्यातील सुमारे 7 किलोमीटरचा भाग ठाणे खाडीखालून जाणार आहे. त्यामुळे भारताच्या पहिल्या समुद्राखालील रेल्वे बोगद्याची निर्मिती या प्रकल्पातून होणार आहे. राष्ट्रीय हायस्पीड रेल कॉर्पोरेशन लिमिटेडच्या (NHSRCL) माहितीनुसार, या बोगद्याच्या बांधकामासाठी मोठ्या टनेल बोरिंग मशीनचा वापर केला जात आहे.

मुंबईत 100 फूट खोल स्टेशन का बांधले जात आहे?

मुंबईचे बीकेसी हे महत्त्वाचे व्यावसायिक केंद्र आहे. येथे जागेची उपलब्धता, दाट बांधकाम आणि विद्यमान रस्ते व पायाभूत सुविधांचा विचार करता बुलेट ट्रेन स्टेशन भूमिगत उभारले जात आहे. या स्टेशनचे खोदकाम सुमारे 32 मीटर खोलीपर्यंत करण्यात येत आहे. म्हणजेच साधारण 10 मजली इमारतीच्या उंचीएवढे अंतर जमिनीखाली असेल. या स्टेशनमध्ये तीन स्तर असतील. त्यामध्ये प्लॅटफॉर्म, प्रवाशांसाठी कॉन्कोर्स म्हणजे तिकीट आणि प्रवासी सुविधा क्षेत्र, तसेच सेवा-सुविधांसाठी स्वतंत्र जागेचा समावेश असेल. येथे प्रत्येकी सुमारे 400 ते 450 मीटर लांबीचे सहा प्लॅटफॉर्म नियोजित आहेत. या रचनेमुळे लांब पल्ल्याच्या हायस्पीड ट्रेनच्या संचालनासाठी आवश्यक सुविधा उपलब्ध होणार आहेत.

21 किलोमीटरचा बोगदा; 7 किलोमीटर ठाणे खाडीखालून

मुंबई-अहमदाबाद बुलेट ट्रेन मार्गातील बीकेसी ते शिळफाटा हा सुमारे 21 किलोमीटरचा भूमिगत बोगदा अभियांत्रिकीच्या दृष्टीने महत्त्वाचा आहे. या बोगद्याचा सुमारे 7 किलोमीटरचा भाग ठाणे खाडीखालून जाणार आहे. हा भारतातील रेल्वेसाठी उभारला जाणारा पहिला समुद्राखालील बोगदा ठरणार आहे. NHSRCL ने दिलेल्या माहितीनुसार, या 21 किलोमीटरच्या बोगद्यापैकी सुमारे 5 किलोमीटरचे काम न्यू ऑस्ट्रियन टनेलिंग मेथड (NATM) वापरून करण्यात आले आहे. उर्वरित सुमारे 16 किलोमीटरचा भाग टनेल बोरिंग मशीनच्या साहाय्याने तयार केला जात आहे. जुलै 2026 मध्ये दुसऱ्या टनेल बोरिंग मशीनने सावली-घणसोली येथून विक्रोळीच्या दिशेने खोदकाम सुरू केले. यापूर्वी 5 जुलै 2026 रोजी विक्रोळीहून बीकेसीच्या दिशेने पहिल्या मशीनचे काम सुरू झाले होते.

हजारो टन वजनाचे मशीन कसे करणार काम

या बोगद्याच्या बांधकामासाठी वापरली जाणारी टनेल बोरिंग मशीन जमिनीखालील माती आणि खडक कापत पुढे जाते. त्याचवेळी बोगद्याच्या भिंतींचे अस्तरीकरण करण्याची प्रक्रिया टप्प्याटप्प्याने केली जाते. या यंत्राच्या मदतीने दाट लोकवस्ती, रस्ते, इमारती आणि इतर महत्त्वाच्या पायाभूत सुविधांच्या खालून बोगदा तयार केला जात आहे. भूमिगत खोदकामामुळे आजूबाजूच्या इमारतींवर किंवा जमिनीवर परिणाम होऊ नये, यासाठी विविध निरीक्षण आणि सुरक्षा उपाय वापरले जातात. जमिनीतील हालचाली, पाण्याची पातळी आणि बांधकामावरील ताण यांचे निरीक्षण करणे हा या कामातील महत्त्वाचा भाग आहे.

https://www.prahaar.in/2026/10/25/maharashtra-weather-forecast-rain-alert-vs-rising-heat-latest-imd-updates/

मुंबई-अहमदाबाद बुलेट ट्रेनचा मार्ग किती लांब?

मुंबई-अहमदाबाद हायस्पीड रेल कॉरिडॉरची एकूण लांबी सुमारे 508 किलोमीटर आहे. या मार्गावर मुंबई, ठाणे, विरार, बोईसर, वापी, बिलिमोरा, सुरत, भरूच, वडोदरा, आनंद, अहमदाबाद आणि साबरमती अशी 12 स्थानके नियोजित आहेत. हा मार्ग महाराष्ट्र, गुजरात आणि दादरा-नगर हवेली या केंद्रशासित प्रदेशातून जाणार आहे.

सामान्य प्रवाशांना काय फायदा होणार?

बुलेट ट्रेन सुरू झाल्यानंतर मुंबई आणि अहमदाबाददरम्यानचा प्रवास अधिक वेगवान करण्याचे उद्दिष्ट आहे. मार्गावरील नियोजित स्थानकांमुळे संबंधित शहरांदरम्यान प्रवास करणाऱ्या प्रवाशांना फायदा होऊ शकतो. बीकेसी स्टेशनला मेट्रो आणि इतर वाहतूक सुविधांशी जोडण्याचेही नियोजन आहे. मात्र, हा प्रकल्प मुंबईतील सर्व प्रकारची स्थानिक वाहतूक कोंडी थेट दूर करेल, असे म्हणता येणार नाही. त्याचा मुख्य उद्देश मुंबई-अहमदाबाददरम्यान हायस्पीड रेल्वे सेवा उपलब्ध करून देणे हा आहे. बुलेट ट्रेन नेमकी कोणत्या तारखेपासून नियमित प्रवाशांसाठी सुरू होणार, याबाबत अंतिम तारीख निश्चित झाल्याची पुष्टी उपलब्ध अधिकृत माहितीतून होत नाही. त्यामुळे 2027 मध्ये ट्रेन सुरू होईल, असा दावा निश्चित तारीख म्हणून मांडणे योग्य ठरणार नाही. मुंबईच्या जमिनीखाली उभारले जाणारे बीकेसी स्टेशन आणि ठाणे खाडीखालून जाणारा बोगदा हे भारतातील हायस्पीड रेल्वे पायाभूत सुविधांच्या दृष्टीने महत्त्वाचे टप्पे आहेत. आता या प्रकल्पाचे उर्वरित बांधकाम, तांत्रिक चाचण्या आणि सेवा सुरू करण्याचे नियोजन कसे पुढे जाते, याकडे सर्वांचे लक्ष असेल.