हिंदी चित्रपटसृष्टीत आपल्या अष्टपैलू अभिनयाने आणि गंभीर-सहज भूमिकांनी प्रेक्षकांच्या मनावर राज्य करणारे अभिनेते संजीव कुमार हे केवळ एक उत्कृष्ट अभिनेतेच नव्हते, तर ते अत्यंत दिलदार आणि दयाळू मनाचे व्यक्ती म्हणूनही ओळखले जात असत. ‘शोले’, ‘त्रिशूल’, ‘कोशिश’ आणि ‘आंधी’ यांसारख्या अजरामर चित्रपटांतून आपली वेगळी ओळख निर्माण करणाऱ्या संजीव कुमार यांना इंडस्ट्रीत प्रेमाने ‘हरी भाई’ म्हटले जाई.

https://www.prahaar.in/2026/10/02/a-twist-for-drishyam-3-now-july-23-instead-of-october-2-a-new-date-trend-on-social-media/

चित्रपट पत्रकार हनीफ जावेरी यांनी नुकत्याच एका पॉडकास्टमध्ये संजीव कुमार यांच्या वैयक्तिक आयुष्याबद्दल आणि त्यांच्या संघर्षाबद्दल अनेक रंजक गोष्टी उघड केल्या आहेत. सुरुवातीच्या काळात संजीव कुमार यांच्या कुटुंबाची आर्थिक स्थिती अत्यंत बिकट होती. कुटुंबाला हातभार लावण्यासाठी त्यांनी मिळेल ते छोटे-मोठे आणि सी-ग्रेड चित्रपटही केले. मात्र, यशाच्या शिखरावर पोहोचल्यानंतरही त्यांनी आपले पाय जमिनीवरच ठेवले.

https://www.prahaar.in/2026/10/02/bollywood-actor-anil-kapoor-felicitad-asian-acadamy-creative-awards-best-actor-in-a-leading-role-for-subedaar-movie/

अनेकांचा असा समज होता की संजीव कुमार अतिशय कंजूस आहेत, पण प्रत्यक्षात ते अत्यंत उदार मनाचे होते. त्यांनी आपल्या गरजू मित्रांना कोणत्याही औपचारिक दस्तऐवजाशिवाय सुमारे 96 लाख रुपयांची मदत केली होती, जी त्यांनी कधीही परत मागितली नाही. कठीण प्रसंगात शत्रुघ्न सिन्हा आणि बोनी कपूर यांसारख्या सहकाऱ्यांना त्यांनी सढळ हाताने मदत केली होती. एवढेच नव्हे तर, त्यांनी आपल्या ड्रायव्हरच्या लग्नाचा खर्च उचलण्यासोबतच त्याच्या मुलाच्या शिक्षणासाठी मृत्युपत्रात दोन लाख रुपये राखून ठेवले होते. ते केवळ दिखाऊ किंवा अनावश्यक खर्चाच्या विरोधात होते.(Sanjeev Kumar biography)

https://www.prahaar.in/2026/10/02/maharashtrachi-hasyajatra-actor-prithvik-pratap-took-initiative-for-zp-school-reconstruction-in-thane-shahapur/

त्यांच्या वैयक्तिक आयुष्याविषयी बोलायचे तर, सुलक्षणा पंडित यांच्याशी असलेल्या नात्यावरही त्यांनी मौन सोडले नव्हते. कुटुंबातील पुरुषांचा अकाली मृत्यू आणि स्वतःला आलेले हृदयविकाराचे झटके यामुळे संजीव कुमार यांना वाटत होते की त्यांचे आयुष्य फार काळ टिकणार नाही. परिणामी, कोणाचेही आयुष्य उद्ध्वस्त होऊ नये म्हणून त्यांनी आयुष्यभर लग्न न करण्याचा निर्णय घेतला. अवघ्या 47 व्या वर्षी 6 नोव्हेंबर 1985 रोजी त्यांचे निधन झाले, परंतु त्यांची दिलदारपणाची गाथा आजही चाहत्यांच्या स्मरणात आहे.