श्रीहरिकोटा : भारतीय अंतराळ संशोधन संस्था अर्थात इस्रोने अंतराळ क्षेत्रात आणखी एक महत्त्वाची कामगिरी केली आहे. इस्रोच्या GSLV-F17 रॉकेटने शुक्रवार, ४ सप्टेंबर रोजी पहाटे २ वाजून ५५ मिनिटांनी श्रीहरिकोटा येथील सतीश धवन अंतराळ केंद्राच्या दुसऱ्या प्रक्षेपण तळावरून EOS-05 या अत्याधुनिक पृथ्वी निरीक्षण उपग्रहाचे यशस्वी प्रक्षेपण केले. इस्रोच्या अधिकृत माहितीनुसार, GSLV-F17 ने EOS-05 ला नियोजित Sub-Geosynchronous Transfer Orbit म्हणजेच Sub-GTO मध्ये अचूकपणे स्थापित केले. हे GSLVचे १९वे उड्डाण ठरले.
EOS-05 या मोहिमेचं सर्वात मोठं वैशिष्ट्य म्हणजे हा भूस्थिर कक्षेतून पृथ्वीचे इमेजिंग करणारा भारताचा पहिला उपग्रह आहे. सुमारे ३६ हजार किलोमीटर उंचीच्या भूस्थिर कक्षेत पोहोचल्यानंतर उपग्रह आपल्या ऑनबोर्ड प्रणोदन प्रणालीच्या मदतीने अंतिम कक्षेत जाण्यासाठी आवश्यक कक्षीय हालचाली करेल. या कक्षेचा मोठा फायदा म्हणजे एका विस्तीर्ण प्रदेशावर तुलनेने सातत्याने नजर ठेवता येते. त्यामुळे पारंपरिक कमी उंचीच्या पृथ्वी निरीक्षण उपग्रहांच्या तुलनेत मोठ्या क्षेत्राचे वारंवार निरीक्षण करण्याची क्षमता वाढू शकते.
https://www.prahaar.in/2026/09/04/goal-to-make-mumbai-slum-free-within-the-next-10-years-chief-minister-devendra-fadnavis-shares-details/
EOS-05 कडून मिळणाऱ्या माहितीचा उपयोग हवामान निरीक्षण, शेती, जलस्रोत, पर्यावरण, शहरी नियोजन आणि नैसर्गिक आपत्ती व्यवस्थापनासारख्या क्षेत्रांमध्ये होऊ शकतो. मोठ्या क्षेत्रावर सातत्याने निरीक्षण करण्याची क्षमता असल्यामुळे पूर, चक्रीवादळ, जंगलातील बदल किंवा इतर मोठ्या प्रमाणावरील भौगोलिक बदलांचे निरीक्षण अधिक प्रभावीपणे करता येण्याची अपेक्षा आहे. याशिवाय पृथ्वी निरीक्षणाची ही नवी क्षमता भारताच्या सामरिक आणि राष्ट्रीय सुरक्षा गरजांसाठीही महत्त्वाची ठरू शकते.
View this post on Instagram
या मोहिमेतील आणखी एक चर्चेचा विषय म्हणजे GSLV रॉकेट. या रॉकेटला त्याच्या सुरुवातीच्या मिश्र कामगिरीमुळे ‘Naughty Boy’ म्हणजेच ‘नॉटी बॉय’ असं टोपणनाव मिळालं. पहिल्या १८ GSLV उड्डाणांपैकी सहा मोहिमा पूर्णपणे यशस्वी ठरल्या नव्हत्या. मात्र त्यानंतर रॉकेटमध्ये मोठ्या प्रमाणावर तांत्रिक सुधारणा करण्यात आल्या असून, स्वदेशी क्रायोजेनिक तंत्रज्ञान ही GSLVच्या क्षमतेतील महत्त्वाची बाब आहे.
https://www.prahaar.in/2026/09/03/series-of-blasts-at-bhivpuri-camp-alarm-over-blasting-at-65-acre-dam-project/
ही मोहीम इस्रोसाठी आणखी एका कारणामुळे महत्त्वाची आहे. जानेवारी २०२६ मधील PSLV-C62/EOS-N1 मोहिमेत आलेल्या अडचणीनंतर ही इस्रोची पुढील महत्त्वाची कक्षीय मोहीम होती. त्यामुळे EOS-05 चे यश हे भारताच्या पृथ्वी निरीक्षण क्षमतेसोबतच इस्रोच्या पुढील अंतराळ मोहिमांसाठीही महत्त्वाचं पाऊल मानलं जात आहे.
थोडक्यात, ‘नॉटी बॉय’ GSLV-F17 ने यावेळी कोणतीही चूक न करता आपलं काम फत्ते केलं आणि EOS-05 ला अवकाशात पोहोचवलं. भारताच्या पृथ्वी निरीक्षण क्षमतेला आता एक नवी दिशा मिळाली आहे.