देशाच्या खासगी अंतराळ क्षेत्राने आणखी एक महत्त्वाचे पाऊल पुढे टाकले आहे. बंगळुरूस्थित एस्ट्रोबेस स्पेस टेक्नॉलॉजीज या कंपनीने 800 किलो न्यूटन क्षमतेच्या ‘एव्हरेस्ट’ या रॉकेट इंजिनची घोषणा केली आहे. कंपनीच्या माहितीनुसार, खासगी भारतीय कंपनीने विकसित केलेले हे पहिले हाय-थ्रस्ट फुल फ्लो स्टेज कंबशन (FFSC) इंजिन आहे. त्यामुळे भारताच्या खासगी अंतराळ उद्योगासाठी ही मोठी घडामोड मानली जात आहे. (India’s Space Sector)

हे इंजिन भविष्यात पुन्हा वापरता येणाऱ्या रॉकेटसाठी तयार करण्यात आले आहे. म्हणजेच रॉकेट अवकाशात पाठवल्यानंतर त्याचा काही भाग परत आणून पुन्हा वापरता येईल. एस्ट्रोबेसचे उद्दिष्ट ‘एव्हरेस्ट’ इंजिनचा वापर करून मध्यम क्षमतेचे रॉकेट तयार करण्याचे आहे. कंपनीनुसार, या रॉकेटचे पहिले ऑर्बिटल मिशन डिसेंबर 2028 मध्ये करण्याचे नियोजन आहे.

मात्र, या इंजिनची प्रत्यक्ष क्षमता अद्याप सिद्ध झालेली नाही. ‘एव्हरेस्ट’चे हॉट-फायर टेस्टिंग अद्याप झालेले नाही. त्यामुळे आगामी चाचण्यांमध्ये इंजिनची कामगिरी कशी राहते, याकडे अंतराळ क्षेत्राचे लक्ष लागले आहे. (Astrobase)

https://prahaar.in/2026/08/09/inauguration-of-sion-railway-overbridge-postponed-until-the-end-of-september-second-girder-to-be-installed-on-the-intervening-night-of-august-8-9/

FFSC ही रॉकेट इंजिनमधील अत्यंत गुंतागुंतीची तंत्रज्ञान पद्धत मानली जाते. यामध्ये इंधन आणि ऑक्सिडायझरचे वायूमध्ये रूपांतर करून ते इंजिनच्या कंबशन चेंबरमध्ये पाठवले जाते. त्यामुळे इंजिनची कार्यक्षमता वाढण्यास मदत होते. भविष्यात वारंवार वापरता येणाऱ्या रॉकेटसाठी हे तंत्रज्ञान उपयुक्त ठरू शकते.

कंपनीच्या माहितीनुसार, ‘एव्हरेस्ट’मध्ये लिक्विड ऑक्सिजन आणि मिथेनचा वापर इंधन म्हणून केला जाणार आहे. इंजिनची डिझाइन थ्रस्ट क्षमता सुमारे 800 kN असून सुमारे 340 सेकंदांच्या स्पेसिफिक इम्पल्सचे लक्ष्य ठेवण्यात आले आहे. तसेच इंजिनची शक्ती 50 ते 110 टक्क्यांपर्यंत नियंत्रित करता येईल, अशा पद्धतीने त्याची रचना करण्यात आली आहे.

रॉकेटच्या वेगवेगळ्या टप्प्यांमध्ये इंजिनची शक्ती कमी-जास्त करणे महत्त्वाचे असते. विशेषतः रॉकेट परत जमिनीवर आणताना थ्रस्टवर अचूक नियंत्रण आवश्यक असते. त्यामुळे एस्ट्रोबेसचे हे तंत्रज्ञान भविष्यातील रीयुजेबल रॉकेटसाठी महत्त्वाचे ठरू शकते.

FFSC तंत्रज्ञान विकसित करणे अत्यंत कठीण मानले जाते. इंजिनमध्ये मोठा दबाव, प्रचंड तापमान आणि यंत्रणेवरील मोठा ताण एकाच वेळी नियंत्रित करावा लागतो. एस्ट्रोबेसचे सीईओ नीरज खंडेलवाल यांच्या मते, या पातळीवरील FFSC इंजिन विकसित करणाऱ्या मोजक्या खासगी कंपन्यांमध्ये एस्ट्रोबेसचा समावेश होतो. आगामी चाचण्यांमध्ये या इंजिनची क्षमता कितपत यशस्वी ठरते, हे पाहणे महत्त्वाचे ठरणार आहे.