गानकोकिळा एस. जानकी यांना श्रद्धांजली

दक्षिण भारताच्या गानकोकिळा आणि अजरामर पार्श्वगायिका एस. जानकी यांच्या निधनाने संगीत क्षेत्रातील एका युगाचा अंत झाला आहे. ६० वर्षांहून अधिक काळ त्यांनी आपल्या सुरेल आवाजाने केवळ दाक्षिणात्य भाषाच नव्हे, तर हिंदी चित्रपटसृष्टीवरही अधिराज्य गाजवले. ४८,००० हून अधिक गाणी गाऊन त्यांनी एक जागतिक विक्रम प्रस्थापित केला. विशेष म्हणजे, त्यांच्या गायकीतील गोडवा आणि वैविध्य यामुळे त्यांना ‘जानकी अम्मा’ म्हणून आदराने संबोधले जाई. त्यांच्या कारकिर्दीतील सर्वात महत्त्वाचे वैशिष्ट्य म्हणजे त्यांचा स्वाभिमान. २०१३ मध्ये जाहीर झालेला ‘पद्मभूषण’ पुरस्कार स्वीकारण्यास त्यांनी नम्रपणे नकार दिला, कारण त्यांच्या मते हा सन्मान त्यांच्या योगदानाच्या तुलनेत खूप उशिरा दिला गेला होता. हा निर्णय त्यांच्या कलात्मक मूल्यांशी असलेल्या प्रामाणिकपणाचे द्योतक आहे. ‘सुर संगम’ असो वा ‘मर्द’, त्यांनी गायलेली प्रत्येक गाणी आजही रसिकांच्या मनावर गारूड करतात. एका महान कलाकाराला आमची भावपूर्ण श्रद्धांजली!- राजू जाधव, बेळगांव

लढ्याला पाठबळ देणे ही काळाची गरज

जगातील सर्वात मोठ्या लोकशाहीमध्ये एक आंतरराष्ट्रीय ख्यातीचा शिक्षणतज्ज्ञ भ्रष्टाचाराविरुद्ध आणि पेपरफुटीच्या घोटाळ्याविरुद्ध न्यायासाठी २० दिवसांहून अधिक काळ उपोषण करतो, ही बाब अत्यंत क्लेशदायक आहे. ज्या शिक्षण व्यवस्थेवर देशाचे भवितव्य अवलंबून आहे, त्यातील भ्रष्टाचार नष्ट करण्याऐवजी सत्ताधारी आणि लोकप्रतिनिधींचे त्याकडे असलेले दुर्लक्ष हा लोकशाहीचा पराभव आहे. एका विचारवंताचे हे उपोषण केवळ एका व्यक्तीचा लढा नसून ती आजच्या तरुण पिढीच्या स्वप्नांची होणारी होळी आहे. व्यवस्थेची ही बधीरता समाजाच्या नैतिक ऱ्हासाचे लक्षण आहे. सत्तेच्या सिंहासनावर बसलेल्यांनी दाखवलेला हा कोरडेपणा उद्याच्या इतिहासात त्यांना ‘मूकदर्शक’ म्हणून नोंदवेल, यात शंका नाही. जर आपण आताच जागृत होऊन या अन्यायाविरुद्ध आवाज उठवला नाही, तर भविष्यातील पिढीला आपण काय उत्तर देणार? सुजाण नागरिकांनी आता या लढ्याला पाठबळ देणे ही काळाची गरज आहे.- जयवंत नारायण चव्हाण, दापोली

महागाईने सामान्य जनतेची कोंडी

जून महिन्यातील किरकोळ महागाई दर ४.३८ टक्क्यांपर्यंत पोहोचला असून, सलग सहाव्या महिन्यांत झालेली ही वाढ सर्वसामान्य जनतेच्या खिशाला कात्री लावणारी आहे. केंद्रीय सांख्यिकी मंत्रालयाने जाहीर केलेली ही आकडेवारी चिंताजनक आहे. विशेषतः अन्नधान्य आणि इंधनाचे वाढते भाव हे गृहिणींचे बजेट कोलमडण्यास कारणीभूत ठरत आहेत. इंधन दरवाढीचा थेट परिणाम आता बाजारातील इतर वस्तूंच्या किमतीवर होत आहे. महागाई ही केवळ एक आर्थिक समस्या नसून ती एक गंभीर सामाजिक समस्या आहे. शासनाने केवळ आकडेवारी जाहीर न करता, वाढत्या किमतींवर नियंत्रण मिळवण्यासाठी ठोस आणि प्रभावी उपाययोजना करणे तातडीचे आहे. जीवनावश्यक वस्तूंच्या किमती कमी करणे आणि साठेबाजांवर कारवाई करणे, ही काळाची गरज आहे. सामान्य जनतेचा संयम आता संपत चालला आहे, सरकारने वेळीच दखल घ्यावी.- कमलाकर जाधव, बोरिवली (पूर्व)

हवामान बदलामुळे पावसाचे चक्र विस्कळीत

आधुनिक युगात तंत्रज्ञान आणि यांत्रिकीकरण कितीही वाढले, तरी निसर्ग आणि पावसाचे स्थान अढळ आहे. शेती, उद्योग आणि मानवी जीवन हे आजही पावसावरच अवलंबून आहे. पिकांच्या भरभराटीसाठी आणि शहरांच्या पाणीपुरवठ्यासाठी पावसाचा लहरीपणा आता चिंतेचा विषय ठरत आहे. वाढती वृक्षतोड, पर्यावरणाचा ऱ्हास आणि हवामान बदलामुळे पावसाचे चक्र विस्कळीत झाले आहे, ज्याचा फटका सर्वसामान्यांना बसत आहे. यावर्षी पावसाने सुरुवातीला दमदार हजेरी लावून नंतर जी ‘दडी’ मारली आहे, ती चिंतेची बाब आहे. पावसाच्या अनिश्चिततेमुळे शेतकऱ्यांच्या डोळ्यांत पाणी आले आहे. अशा परिस्थितीत निसर्गाचे जतन करणे आणि मोठ्या प्रमाणावर वृक्षारोपण करणे, हेच शाश्वत उपाय आहेत. केवळ पावसाची प्रार्थना करून चालणार नाही, तर पर्यावरणाप्रती आपली जबाबदारी समजून घेणे आवश्यक आहे. निसर्गाचे रक्षण हीच काळाची गरज आहे, जेणेकरून सुजलाम सुफलाम शेती आणि समृद्ध जीवन पुन्हा अनुभवता येईल.- प्रफुल्लचंद्र काळे, नाशिक

आध्यात्मिक उन्नती का महत्वाची?

मानवी जीवन हे केवळ भौतिक सुखांच्या मागे धावण्यासाठी नाही, तर आत्मिक शांती आणि ईश्वरप्राप्तीसाठी आहे. आजच्या धावपळीच्या युगात शिक्षण, नोकरी आणि पैसा कमावण्याला महत्त्व दिले जात असले, तरी मनाला चिरंतन समाधान मिळवून देण्याची क्षमता केवळ ‘आध्यात्मिक उन्नती’तच आहे. सनातन धर्मानुसार, प्रारब्धामुळे सुख-दुःख येणारच, पण प्रतिकूल परिस्थितीतही मन स्थिर ठेवण्याची शक्ती साधनेतूनच मिळते. नामजप, सत्संग, सेवा आणि धर्माचरण यांसारख्या मार्गांनी व्यक्तीचे स्वभावदोष आणि अहंकार कमी होतात. आध्यात्मिक प्रगतीमुळे दुःखाची तीव्रता सहन करण्याची क्षमता वाढते आणि दृष्टिकोन संकुचिततेकडून समाज कल्याणाकडे वळतो. कलियुगातील तणाव, असुरक्षितता आणि अस्थिरता यांवर मात करण्यासाठी नियमित साधना हा उत्तम उपाय आहे. अध्यात्म म्हणजे पळवाट नसून तो जीवनाचा एक सात्त्विक आणि आदर्श मार्ग आहे. प्रत्येक व्यक्तीने दररोज काही वेळ साधनेसाठी दिला, तरच जीवनाचे सार्थक होईल. खरा आनंद हा बाह्य वस्तूंमध्ये नसून तो आपल्या अंतर्यामी असतो, हे समजून घेणे आध्यात्मिक उन्नतीसाठी आवश्यक आहे.- अनिकेत शेटे, पुणे