नवी दिल्ली : भारतीय वायुसेनेची ताकद अनेक पटींनी वाढवण्यासाठी संरक्षण मंत्रालयाने (Ministry of Defence) आज एक ऐतिहासिक पाऊल उचलले आहे. भारताचे महत्त्वाकांक्षी 'ॲडव्हान्स्ड मीडियम कॉम्बॅट एअरक्राफ्ट' (Advanced Medium Combat Aircraft) म्हणजेच पाचव्या पिढीचे (5th Generation) स्टेल्थ लढाऊ विमान (stealth fighter) बनवण्यासाठी मंत्रालयाने 'रिक्वेस्ट फॉर प्रपोजल्स' (RFP) जारी केले आहे. सुमारे १५,००० कोटी रुपयांच्या या महाप्रकल्पांतर्गत विमानाचे ५ प्रोटोटाइप (प्रायोगिक मॉडेल्स) विकसित केले जाणार आहेत. विशेष म्हणजे, या निर्णयामुळे आता हिंदुस्तान एरोनॉटिक्स लिमिटेड (HAL) व्यतिरिक्त भारतात फायटर जेट निर्मितीसाठी खासगी क्षेत्रातील दुसरे मोठे केंद्र उभे राहण्याचा मार्ग मोकळा झाला आहे.
DRDO च्या मार्गदर्शनात होणार निर्मिती (Shortlisted Bidders & DRDO Role)
या १५ हजार कोटींच्या महाप्रकल्पासाठी देशातील तीन आघाडीच्या कंपन्या आणि त्यांच्या युतीला शॉर्टलिस्ट करण्यात आले आहे. यामध्ये 'टाटा ॲडव्हान्स्ड सिस्टम्स लिमिटेड' (Tata Advanced Systems Limited); 'लार्सन अँड टुब्रो (Larsen and Toubro) आणि भारत इलेक्ट्रॉनिक्स लिमिटेड (Bharat Electronics Limited)' यांची युती; तसेच 'भारत फोर्ज आणि भारत अर्थ मूव्हर्स लिमिटेड (BEML)' या तीन दावेदारांचा समावेश आहे. डीआरडीओच्या (DRDO) अंतर्गत येणाऱ्या 'एरोनॉटिकल डेव्हलपमेंट एजन्सी'च्या (ADA) डिझाईन आणि तंत्रज्ञानाच्या मार्गदर्शनाखाली हे विमान तयार केले जाईल. सुरुवातीला यात अमेरिकन 'GE-414' इंजिन वापरले जाईल. या विमानाचा पहिला प्रोटोटाईप २०२७ च्या सुरुवातीला तयार होईल, तर २०२८-२०२९ दरम्यान हे विमान पहिले उड्डाण करेल. पुढे २०३० च्या दशकाच्या मध्यात फ्रेंच 'सफरान' (Safran) कंपनीच्या १२० किलोवॉटच्या भारतात बनणाऱ्या इंजिनसह याचे मोठ्या प्रमाणावर उत्पादन (Serial Production) सुरू होईल.
Minister Nitesh Rane : मत्स्यव्यवसाय विभागाने आर्थिक काटकसर करण्याचे मंत्री नितेश राणे यांचे निर्देश
मुंबई : मत्स्यव्यवसाय विभागाच्या कामकाजात पारदर्शकता, उत्तरदायित्व आणि आर्थिक शिस्त यांना सर्वोच्च प्राधान्य दिले जाईल. शासनाचा निधी हा जनतेचा पैसा ...
'F-35' आणि 'J-20' शी होणार स्पर्धा (Features & Testing Infrastructure)
या प्रकल्पाच्या गतीसाठी नुकतीच आंध्र प्रदेशातील पुट्टपार्थी येथे १५,८०३ कोटी रुपयांच्या 'इंटिग्रेशन अँड फ्लाईट टेस्टिंग कॉम्प्लेक्स'ची पायाभरणी करण्यात आली आहे. केंद्रीय कॅबिनेट कमिटीने (CCS) या पाच प्रोटोटाईप्सच्या निर्मितीला हिरवा कंदील दिला आहे. सुपर-क्रूझ स्पीड, अंतर्गत शस्त्र साठा (Inter Weapons Bays) आणि प्रगत कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) यांसारख्या आधुनिक वैशिष्ट्यांनी सज्ज असलेले 'AMCA' भविष्यात अमेरिकेचे F-35, चीनचे J-20 आणि रशियाचे Su-57 यांसारख्या बलाढ्य स्टेल्थ विमानांना टक्कर देईल. हे विमान भविष्यात वायुसेनेच्या सुखोई (Su-30 MKI) विमानांची जागा घेईल. शत्रूच्या रडार यंत्रणेला चकवा देण्याची क्षमता असलेल्या या विमानात भारतातच विकसित केलेली लांब पल्ल्याची 'अस्त्र' एअर-टू-एअर क्षेपणास्त्रे, लेझर-गाइडेड बॉम्ब आणि प्रगत सेन्सर्स बसवले जातील.
रशियन Su-57 आणि जागतिक युद्ध परिस्थिती (Russian Jets & West Asia Geopolitics)
एकीकडे या स्वदेशी विमानाची तयारी सुरू असताना, भारतीय वायुसेनेने रशियाकडून 'मेक इन इंडिया' अंतर्गत दोन स्क्वॉड्रन 'Su-57' स्टेल्थ फायटर घेण्याचा प्रस्ताव दिला आहे, ज्यावर सरकारचा निर्णय अद्याप प्रलंबित आहे. दरम्यान, सध्या सुरू असलेल्या पश्चिम आशियातील युद्धादरम्यान एक धक्कादायक गोष्ट समोर आली आहे. इराणच्या जुन्या एअर डिफेन्स सिस्टीमने उष्णता शोधणाऱ्या (Heat Seeking) क्षेपणास्त्राचा वापर करून अमेरिकेच्या आधुनिक F-35 स्टेल्थ विमानाचे नुकसान केले. या घटनेमुळे पाचव्या पिढीच्या विमानांच्या स्टेल्थ (रडारला न दिसण्याच्या) क्षमतेवर आता जागतिक पातळीवर प्रश्नचिन्ह उपस्थित केले जात आहे.
खासगी क्षेत्राची कसोटी आणि फ्रान्ससोबत 'राफेल'ची बोलणी (Private Sector & Dassault Negotiations)
सध्याच्या बदलत्या भूराजकीय परिस्थितीत प्रत्येक देश स्वतःच्या हिताचे रक्षण करत आहे. अशा वेळी भारतीय खासगी क्षेत्राला HAL च्या बाहेर पडून पाचव्या पिढीचे फायटर जेट बनवून स्वतःची ताकद सिद्ध करण्याची ही मोठी संधी आहे. दरम्यान, वायुसेनेच्या विमानांची संख्या कमी होऊ नये म्हणून भारताने फ्रान्सच्या 'दस्सो' (Dassault) कंपनीसोबत थेट ११४ लढाऊ विमाने खरेदी करण्यासाठी आणि नंतर त्यांची भारतातच निर्मिती करण्यासाठी किंमतींची बोलणी सुरू केली आहे. नुकत्याच पार पडलेल्या मे २०२५ मधील 'ऑपरेशन सिंदूर' या चार दिवसांच्या युद्धअभ्यासाने हे सिद्ध केले आहे की, आता रणगाडे आणि पायदळाचे दिवस संपले असून, दूरवरून अचूक मारा करणारी लढाऊ विमाने आणि लांब पल्ल्याची क्षेपणास्त्रेच आधुनिक युद्धाचा चेहरा ठरत आहेत.
