आनंदी पालकत्व; डाॅ. स्वाती गानू
ज्याची मुले नेहमी यशस्वी होतात त्या पालकांचा आणि त्यांच्या मुलांचा इतरांना बऱ्याचदा हेवा वाटतो. कधी कधी तर जेलसीही वाटते. मुलांच्या यशस्वी होण्याबाबत दोन गोष्टींबद्दल नेहमी चर्चा होते की, या मुलांच्या यशात हुशारी आणि सातत्य यापैकी कोणती गोष्ट जास्त महत्त्वाची भूमिका बजावते?
अनेकांना वाटतं की, जी मुलं खूप हुशार असतात तेच आयुष्यात मोठं यश मिळवतात; परंतु प्रत्यक्ष आयुष्यात पाहिलं तर केवळ हुशारी पुरेशी नसते; त्यासोबत सातत्य असणे अत्यंत महत्त्वाचे असते. म्हणूनच प्रश्न उभा राहतो-यशासाठी अधिक महत्त्वाचे काय? हुशारी की सातत्य.
अनेकांना वाटते की, जो खूप हुशार असतो तोच आयुष्यात पुढे जातो. पण खरंच तसे आहे का? थोडा विचार केला तर लक्षात येईल की हुशारी महत्त्वाची असली तरी सातत्य त्याहून अधिक महत्त्वाचे आहे.
हुशारी म्हणजे गोष्टी पटकन समजणे, नवीन कल्पना सुचणे आणि समस्यांचे जलद उत्तर शोधणे. हुशार विद्यार्थी वर्गात पटकन उत्तर देतात, अभ्यास लवकर समजून घेतात. त्यामुळे त्यांचे कौतुकही जास्त होते. पण फक्त हुशारी असली म्हणून यश हमखास मिळते असे नाही.
दुसरीकडे, सातत्य म्हणजे एखादी गोष्ट रोज प्रामाणिकपणे करत राहणे. कधी कधी गोष्ट कठीण वाटली, अपयश आले तरी हार न मानता पुन्हा प्रयत्न करणे. सातत्य असलेला विद्यार्थी रोज थोडा थोडा अभ्यास करतो, चुका झाल्या तरी त्यातून शिकतो आणि पुढे जातो.
मुलांची हुशारी म्हणजे काय असते तर प्रश्न वेगाने समजून घेऊन त्यावर योग्य उपाय शोधण्याची क्षमता. हुशार मुलं नवीन कल्पना मांडतात, परिस्थितीचे विश्लेषण करतात आणि इतरांपेक्षा वेगाने निर्णय घेतात. त्यामुळे शिक्षण, विज्ञान, व्यवसाय अशा अनेक क्षेत्रांत हुशारीचे महत्त्व आहे. हुशारीमुळे एखादा मुलगा कमी वेळात मोठे काम करू शकतो.
परंतु फक्त हुशारी असणे म्हणजे यश निश्चितच मिळेल असे नाही. कारण अनेकदा असे दिसते की, खूप हुशार मुलं सुरुवातीला चांगली कामगिरी करतात, पण सातत्य नसल्यामुळे पुढे त्यांची प्रगती थांबते. दुसरीकडे, मध्यम बुद्धिमत्ता असलेली पण सातत्याने मेहनत करणारी व्यक्ती मोठे यश मिळवते.
सातत्य म्हणजे एखादे काम नियमितपणे आणि चिकाटीने करत राहणे. यामध्ये संयम, मेहनत आणि हार न मानण्याची वृत्ती असते. सातत्य असलेली व्यक्ती अपयश आले तरी प्रयत्न सोडत नाही. ती चुका समजून घेत पुढे सुधारणा करत राहते. हाच गुण व्यक्तीला हळूहळू यशाच्या दिशेने नेत असतो.
उदाहरणार्थ, एखादा विद्यार्थी खूप हुशार असू शकतो. पण जर तो नियमित अभ्यास करत नसेल, तर परीक्षेत त्याचे परिणाम अपेक्षेप्रमाणे येणार नाहीत. त्याच वेळी, दुसरा विद्यार्थी दररोज थोडा थोडा अभ्यास करत असेल, तर तो दीर्घकाळात अधिक चांगले यश मिळवू शकतो. त्यामुळे सातत्य हा यशाचा खरा पाया आहे. सातत्यामुळे कौशल्य विकसित होते. सुरुवातीला एखादे काम कठीण वाटते, पण नियमित सराव केल्याने ते सोपे होत जाते. खेळाडू, कलाकार, लेखक किंवा वैज्ञानिक - यांच्या यशामागे केवळ हुशारी नसते, तर अनेक वर्षांची सातत्यपूर्ण मेहनत असते.
याचा अर्थ असा नाही की, हुशारी महत्त्वाची नाही. हुशारी आणि सातत्य यांचा योग्य समतोल असेल तर यशाची शक्यता अधिक वाढते. हुशारी दिशा दाखवते, तर सातत्य त्या दिशेने चालत राहण्याची ताकद देते. हुशारीने योग्य मार्ग निवडला जातो आणि सातत्यामुळे त्या मार्गावर पुढे जात राहता येते.आजच्या स्पर्धेच्या युगात अनेकांना झटपट यश हवे असते. पण खरे यश हे वेळ, मेहनत आणि सातत्यानेच मिळते. अनेक महान व्यक्तींच्या जीवनाचा अभ्यास केला, तर दिसून येते की, त्यांनी अनेक अपयशांना सामोरे जाऊनही प्रयत्न थांबवले नाहीत.म्हणूनच, जीवनात यशस्वी व्हायचे असेल, तर फक्त हुशार असणे पुरेसे नाही. सातत्य, मेहनत आणि सकारात्मक दृष्टिकोन असणे आवश्यक आहे. हुशारी तुम्हाला सुरुवात करून देते, पण सातत्य तुम्हाला अंतिम ध्येयापर्यंत पोहोचवते. शेवटी असे म्हणता येईल की, हुशारीपेक्षा सातत्य अधिक प्रभावी ठरते. कारण सातत्य असलेली व्यक्ती हळूहळू आपली क्षमता वाढवत जाते आणि एक दिवस नक्कीच यशाच्या शिखरावर पोहोचते.
हुशारी म्हणजे गोष्टी पटकन समजणे, नवीन कल्पना सुचणे आणि समस्यांचे जलद उत्तर शोधणे. हुशार विद्यार्थी वर्गात पटकन उत्तर देतात, अभ्यास लवकर समजून घेतात. त्यामुळे त्यांचे कौतुकही जास्त होते. पण फक्त हुशारी असली म्हणून यश हमखास मिळते असे नाही.
दुसरीकडे, सातत्य म्हणजे एखादी गोष्ट रोज प्रामाणिकपणे करत राहणे. कधी कधी गोष्ट कठीण वाटली, अपयश आले तरी हार न मानता पुन्हा प्रयत्न करणे. सातत्य असलेला विद्यार्थी रोज थोडा थोडा अभ्यास करतो, चुका झाल्या तर त्या दुरुस्त करतो.
यश मिळवण्यासाठी सराव खूप महत्त्वाचा असतो. खेळाडू रोज सराव करतात म्हणून ते उत्तम खेळाडू बनतात. गायक रोज रियाज करतात म्हणून त्यांचा आवाज अधिक चांगला होतो. त्याचप्रमाणे विद्यार्थी रोज अभ्यास करत राहिले तर त्यांची प्रगती नक्की होते.
सातत्यामुळे आत्मविश्वासही वाढतो. सुरुवातीला एखादा विषय अवघड वाटू शकतो. पण आपण रोज थोडा वेळ दिला, तर हळूहळू तो विषय समजू लागतो. तेव्हा आपल्याला वाटते, “मीही करू शकतो.” ही भावना खूप महत्त्वाची असते. अर्थात, याचा अर्थ असा नाही की, हुशारीचा काही उपयोग नाही. हुशारीमुळे आपल्याला गोष्टी लवकर समजतात. पण जर त्या हुशारीसोबत सातत्य नसेल, तर ती क्षमता पूर्णपणे वापरली जात नाही. म्हणूनच हुशारी आणि सातत्य या दोन्ही गोष्टी महत्त्वाच्या आहेत, पण त्यात सातत्य थोडे जास्त महत्त्वाचे आहे.
आयुष्यात मोठे यश मिळवणाऱ्या लोकांच्या कथा पाहिल्या तर एक गोष्ट स्पष्ट दिसते - त्यांनी सातत्य कधी सोडले नाही. अनेक वेळा अपयश आले, अडचणी आल्या, पण त्यांनी प्रयत्न सुरू ठेवले. म्हणूनच ते शेवटी यशस्वी झाले.
म्हणून मुलांनो, तुम्ही खूप हुशार आहात की नाही याची चिंता करू नका. महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे रोज थोडे थोडे शिकत राहणे. तुमचे ध्येय ठरवा, त्यासाठी मेहनत करा आणि सातत्य ठेवा. सुरुवातीला परिणाम दिसणार नाहीत, पण काही काळानंतर नक्कीच फरक जाणवेल.
शेवटी एक गोष्ट लक्षात ठेवा - हुशारी तुम्हाला सुरुवात करून देते, पण सातत्य तुम्हाला शेवटपर्यंत पोहोचवते. म्हणूनच यशस्वी होण्यासाठी सातत्य ही सर्वात मोठी ताकद आहे.