Kashi Vishwanath Vedic Clock : टिक-टिक नव्हे, आता मुहूर्तात वेळ! काशीत ‘वैदिक घड्याळ’ची एंट्री!

वाराणसी : उत्तर प्रदेशातील जगप्रसिद्ध काशी विश्वनाथ मंदिर (Kashi Vishwnath Temple) आता केवळ अध्यात्माचेच नव्हे, तर भारताच्या प्राचीन वैज्ञानिक वारशाचेही केंद्र बनले आहे. मध्य प्रदेशचे मुख्यमंत्री मोहन यादव (Mohan Yadav) यांनी भेट दिलेले 'विक्रमादित्य वैदिक घड्याळ' (Vikrmadity Vedic Clock) सध्या भाविकांमध्ये आकर्षणाचे मुख्य केंद्र ठरत आहे. सुमारे ७०० किलोग्रॅम वजनाचे हे भव्य घड्याळ म्हणजे परंपरा आणि आधुनिक तंत्रज्ञानाचा एक अद्भूत संगम आहे. हे घड्याळ सामान्य १२ किंवा २४ तासांच्या 'ग्रेगोरियन कॅलेंडर'वर आधारित नसून, पूर्णपणे वैदिक कालमापन पद्धतीवर चालते. दिवसाचे ३० मुहूर्तांमध्ये विभाजन करणारे हे जगातील पहिलेच घड्याळ मानले जाते. याद्वारे स्थानिक वेळेसोबतच तिथी, नक्षत्र आणि इतर खगोलशास्त्रीय माहिती अचूकपणे पाहता येते. या उपक्रमामुळे मंदिरात दर्शनासाठी येणाऱ्या भाविकांना भारताच्या प्राचीन आणि प्रगत कालगणनेचा प्रत्यक्ष अनुभव घेता येणार आहे.

वैदिक घड्याळाद्वारे अनुभवा 'भारतीय कालमापन' पद्धती

'विक्रमादित्य वैदिक घड्याळ' हे केवळ वेळ पाहण्याचे साधन नसून, ते निसर्ग आणि विज्ञानाचा मेळ घालणारे एक यंत्र आहे. हे घड्याळ पाश्चात्य पद्धतीपेक्षा वेगळे असून दिवसाची विभागणी ३० मुहूर्तांमध्ये करते, ज्यातील प्रत्येक मुहूर्त साधारण ४८ मिनिटांचा असतो. या घड्याळाचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे याची सुरुवात सूर्योदयाच्या वेळी (०:००) होते, तर सूर्यास्ताची वेळ साधारणपणे १५ व्या मुहूर्ताच्या आसपास येते. हे घड्याळ 'स्थानिक माध्य वेळेवर' (Local Mean Time) आधारित असल्याने सूर्याच्या स्थितीनुसार अत्यंत अचूक वेळ दर्शवते. केवळ तास-मिनिटेच नव्हे, तर भारतीय पंचांगातील तिथी आणि नक्षत्र यांचीही माहिती यातून मिळते.

आधुनिक हवामान पद्धतीपेक्षा २३% जास्त अचूक भाकिते

विशेष म्हणजे, हवामानशास्त्र आणि ज्योतिष विभागांनी केलेल्या ताज्या अभ्यासानुसार, वैदिक पद्धतीवर आधारित भाकिते ही आधुनिक हवामान अंदाजांच्या तुलनेत २० ते २३ टक्क्यांनी अधिक अचूक असल्याचे सिद्ध झाले आहे. हे घड्याळ केवळ परंपरा जपणारे साधन नसून, ते IST (भारतीय प्रमाणवेळ) आणि GMT (ग्रीनविच मीन टाइम) या दोन्ही जागतिक वेळ पद्धती एकाच वेळी डिजिटल स्वरूपात दर्शवते. वैदिक ग्रंथांमधील प्राचीन ज्ञान आणि आधुनिक डिजिटल तंत्रज्ञान यांचा हा एक यशस्वी प्रयोग आहे. लोकांना आपल्या पारंपरिक ज्ञानप्रणालीशी पुन्हा जोडणे आणि प्राचीन विज्ञानाचे पुनरुज्जीवन करणे हा या उपक्रमाचा मुख्य उद्देश आहे. या घड्याळाच्या स्थापनेमुळे भारतीय विज्ञान आणि आधुनिक तंत्रज्ञान एकाच व्यासपीठावर आले आहे.