मुंबई : गुगलने जगभरातील गणितप्रेमींसाठी १४ मार्च २०२६ रोजी खास डूडल सादर करून ‘पाय डे’ साजरा केला. या विशेष डूडलच्या माध्यमातून गणितातील सर्वात प्रसिद्ध स्थिरांक असलेल्या पाय (π) चा गौरव करण्यात आला आहे. दरवर्षी १४ मार्च हा दिवस ‘पाय डे’ म्हणून साजरा केला जातो, कारण या तारखेचा अंकक्रम ३/१४ असा असून तो ‘पाय’च्या अंदाजे मूल्याशी (३.१४) जुळतो.
गुगलने आपल्या डूडलच्या माध्यमातून सांगितले की गणित आणि भौतिकशास्त्रातील असंख्य सूत्रांमध्ये ‘पाय’ या संख्येचा मोठ्या प्रमाणावर वापर केला जातो. ही संख्या विशेष मानली जाते कारण तिचा दशांश विस्तार अनंत असून तो कधीही पुन्हा पुन्हा येत नाही. त्यामुळे गणितज्ञांसाठी ‘पाय’ ही संख्या संशोधनाचा आणि कुतूहलाचा विषय राहिली आहे.
‘पाय’ म्हणजे वर्तुळाच्या परीघ आणि त्याच्या व्यास यांच्यातील गुणोत्तर होय. म्हणजेच कोणत्याही वर्तुळाचा परीघ त्याच्या व्यासाने भागल्यास जे स्थिर मूल्य मिळते ते ‘पाय’ म्हणून ओळखले जाते. व्यास म्हणजे वर्तुळाच्या केंद्रातून जाणारी आणि दोन्ही टोकांना वर्तुळाला स्पर्श करणारी सरळ रेषा, तर परीघ म्हणजे वर्तुळाभोवतीचे एकूण अंतर. या गुणोत्तराचे अचूक मूल्य अनंत दशांशांपर्यंत जाते. दैनंदिन गणिती गणनांसाठी मात्र ३.१४ किंवा २२/७ ही सुलभ मूल्ये मोठ्या प्रमाणावर वापरली जातात.
गुगलच्या डूडलमध्ये या गणितीय संकल्पनेचा ऐतिहासिक वारसाही अधोरेखित करण्यात आला आहे. प्राचीन ग्रीक गणितज्ञ आर्किमिडीज यांनी ‘पाय’चे अधिक अचूक मूल्य शोधण्यासाठी महत्त्वपूर्ण पद्धत विकसित केली होती. त्यांनी ९६ बाजू असलेल्या बहुभुजांचा वापर करून वर्तुळाच्या आत आणि बाहेर बहुभुज रेखाटले आणि त्या पद्धतीने ‘पाय’चे वरचे आणि खालचे मर्यादित मूल्य निश्चित केले. ही पद्धत त्या काळात गणितीय संशोधनातील एक मोठी प्रगती मानली जाते.
गुगल डूडलची परंपरा देखील तितकीच रोचक आहे. गुगलच्या मुख्यपृष्ठावर विशेष प्रसंगी दिसणारे हे डूडल प्रत्यक्षात १९९८ मध्ये सुरू झाले. त्या वेळी लॅरी पेज आणि सर्जी ब्रिन यांनी बर्निंग मॅन या उत्सवासाठी पहिले डूडल तयार केले होते. पुढे २००० साली बॅस्टिल डे निमित्त पहिलं आंतरराष्ट्रीय डूडल सादर करण्यात आलं. त्यानंतर २०१० मध्ये पॅक-मॅन च्या वाढदिवसानिमित्त गुगलने पहिले ‘इंटरॅक्टिव्ह गेम डूडल’ सादर करून डूडल्सच्या संकल्पनेत नवा टप्पा गाठला.
आजचे ‘पाय डे’ डूडल हे त्या समृद्ध परंपरेचा एक भाग मानले जात आहे. गणित, विज्ञान आणि मानवी ज्ञानाच्या प्रगतीमध्ये ‘पाय’ या संख्येचे असलेले महत्त्व अधोरेखित करत गुगलने जगभरातील वापरकर्त्यांना या अद्भुत गणितीय स्थिरांकाची आठवण करून दिली आहे. हे डूडल केवळ गणितप्रेमींसाठीच नव्हे तर विज्ञान आणि ज्ञानाच्या जगाबद्दल उत्सुकता असलेल्या प्रत्येकासाठी एक खास आकर्षण ठरले आहे.