स्टेट बँक ऑफ इंडिया देशाची अर्थवाहिनी

गुंतवणूकीचे साम्राज्य डॉ. सर्वेश सुहास सोमण, EMAIL ID - samrajyainvestments@gmail.com

आज आपण बघणार आहोत निफ्टी ५० मधील आणखी एक कंपनी जी बँकिंग क्षेत्राशी संबंधित असून अत्यंत महत्वाची बँक आहे. ती देशाची अर्थवहिनी आहे ती म्हणजे भारतीय स्टेट बँक ऑफ इंडिया अर्थात एसबीआय. एसबीआय ही भारताची सर्वात मोठी सार्वजनिक क्षेत्रातील बँक असून, शेअर बाजारातील (NSE/BSE) एक अत्यंत महत्त्वाचा स्टॉक आहे.

१. शेअर्सची सद्यस्थिती (Current Market Data) बाजार भाव (Market Price): ६ फेब्रुवारी २०२६ रोजी शेअरचा भाव ₹१,०६६.०० वर बंद झाला. ५२ आठवड्यांतील उच्चांक/नीचांक : उच्चांक ₹१,०८९.८० आणि नीचांक ₹६८०.००. मार्केट कॅप : सुमारे ₹९,८४,३५३ कोटी.

२. शेअरहोल्डिंग पॅटर्न -२०२६ २०२५-२६ या वर्षासाठी एसबीआयचे शेअर वितरण खालीलप्रमाणे आहे: प्रमोटर्स (केंद्र सरकार): ५५.५१%. म्युच्युअल फंड: १३.७६%. विमा कंपन्या (LIC इ.): १०.९१%. परदेशी संस्थात्मक गुंतवणूकदार (FII): १०.३४%. रिटेल (सामान्य गुंतवणूकदार): ६.९७%.

३. आर्थिक कामगिरी (Financial Highlights - Q3 FY26) डिसेंबर २०२५ ला संपलेल्या तिमाहीत (Q3) बँकेने उत्कृष्ट कामगिरी नोंदवली आहे: निव्वळ नफा (Net Profit): ₹२१,०२८ कोटी (२४.५% वार्षिक वाढ). ग्रॉस एनपीए (GNPA): २.१५% पर्यंत खाली आला आहे. लाभांश (Dividend): बँकेची लाभांश देण्याची परंपरा चांगली असून, सध्याचा 'डिव्हिडंड यील्ड' १.४९% आहे.

१. नफा आणि उत्पन्न (Profitability Metrics) SBI च्या उत्पन्नाचा मुख्य स्रोत म्हणजे 'निव्वळ व्याज उत्पन्न' (NII). Net Interest Margin (NIM): बँकेचा NIM सध्या ३.१७% ते ३.२५% च्या दरम्यान आहे. बँकिंग क्षेत्रात ३% पेक्षा जास्त NIM असणे हे व्यवसायाच्या नफेखोरीसाठी चांगले मानले जाते. ROA आणि ROE: बँकेचा 'रिटर्न ऑन ॲसेट्स' (ROA) १.१७% आहे, तर 'रिटर्न ऑन इक्विटी' (ROE) सुमारे २०% च्या वर आहे. हे आकडे दर्शवतात की बँक भागधारकांच्या पैशाचा अत्यंत कार्यक्षम वापर करत आहे.

२. मालमत्ता गुणवत्ता (Asset Quality) बँकिंगमध्ये 'एनपीए' (NPA) जितका कमी, तितकी बँक सुरक्षित. Gross NPA: बँकेने आपले बुडीत कर्जाचे प्रमाण लक्षणीयरीत्या कमी करून १.५७% पर्यंत आणले आहे. प्रोव्हीजन कव्हरेच रेशो : बँकेचा पीसीआर ७६% च्या आसपास आहे. याचा अर्थ, भविष्यातील संभाव्य नुकसानासाठी बँकेने आधीच पुरेशी तरतूद करून ठेवली आहे, ज्यामुळे गुंतवणूकदारांची जोखीम कमी होते.

३. कर्ज आणि ठेवींची वाढ (Loan & Deposit Growth) कासा रेशो : एसबीआयचा CASA (Current Account Savings Account) रेशो सुमारे ४०-४१% आहे. हा रेशो जास्त असणे म्हणजे बँकेला स्वस्त दरात भांडवल उपलब्ध होत आहे, ज्यामुळे कर्जावरील नफा वाढतो. Credit Growth: बँकेच्या कर्ज वितरणात वार्षिक सुमारे १३-१५% वाढ होत आहे, विशेषतः रिटेल, कृषी आणि एमएसएमई (MSME) क्षेत्रात बँकेची पकड मजबूत आहे.

४. भांडवल पर्याप्तता (Capital Adequacy) बँकेचा CAR (Capital Adequacy Ratio) १३.९१% आहे. रिझर्व्ह बँकेच्या नियमांनुसार बँकेकडे स्वतःचे पुरेसे भांडवल उपलब्ध आहे, जे भविष्यातील विस्तारासाठी आणि आर्थिक धक्क्यांपासून संरक्षणासाठी आवश्यक आहे.

५. उपकंपन्यांचे मूल्य (Subsidiary Value) SBI च्या मूलभूत ताकदीचा एक मोठा भाग त्यांच्या उपकंपन्यांमध्ये आहे. SBI Life Insurance, SBI Cards, आणि SBI Mutual Fund या आपापल्या क्षेत्रात आघाडीवर आहेत. या कंपन्यांचे मूल्य SBI च्या मुख्य शेअरच्या किमतीला आधार देते (याला 'SOTP Valuation' म्हणतात). जागतिक स्तरावरील सर्वात मोठ्या बँकांपैकी एक असलेल्या भारतीय स्टेट बँकेच्या (SBI) जाळ्याची आणि पायाभूत सुविधांची माहिती पाहूया. नेटवर्क आणि भौतिक पायाभूत सुविधा - भारतीय स्टेट बँक ही केवळ नफ्याच्या बाबतीतच नव्हे, तर आपल्या अफाट विस्तारामुळे भारताची 'जीवनवाहिनी' मानली जाते. बँकेच्या विस्ताराची काही महत्त्वाची आकडेवारी खालीलप्रमाणे आहे: १. शाखांचे अवाढव्य जाळे (Branch Network) SBI चे शाखांचे जाळे हे जगातील सर्वात मोठ्या रिटेल बँकिंग नेटवर्कपैकी एक आहे. एकूण शाखा: भारतामध्ये बँकेच्या २२,५०० पेक्षा जास्त शाखा आहेत. SBI Official Profile. विस्तार: यापैकी ६०% पेक्षा जास्त शाखा निमशहरी (Semi-urban) आणि ग्रामीण भागात आहेत, ज्यामुळे बँकेची पोहोच दुर्गम भागापर्यंत आहे. २. एटीएम आणि रिसायकलर्स (ATM/ADWM Network) बँकेकडे ६५,००० पेक्षा जास्त एटीएम आणि 'ॲनिटाईम डिपॉझिट अँड विथड्रॉल मशिन्स' (ADWM) चे नेटवर्क आहे. यातील अनेक मशिन्स दुर्गम भागात असून, भारतीय बँकिंग क्षेत्रातील एकूण एटीएम मार्केटमध्ये SBI चा वाटा सुमारे २५% आहे. ३. आंतरराष्ट्रीय उपस्थिती (Global Presence) SBI फक्त भारतातच नाही, तर जागतिक स्तरावरही कार्यरत आहे: विदेशी कार्यालये: बँकेची २९ देशांमध्ये २३५ पेक्षा जास्त विदेशी कार्यालये आहेत. यामध्ये न्यूयॉर्क, लंडन, दुबई आणि सिंगापूर सारख्या प्रमुख आर्थिक केंद्रांचा समावेश आहे.

(सुचना: लेखकाची तसेच त्यांच्या जवळच्या नातेवाईकांची लेखात सुचवित असलेल्या कंपन्यांच्या शेअर्समध्ये कोणतीही गुंतवणूक नाही किंवा सुचविलेल्या कंपन्यांशी लेखकाचा कुठलाही संबंध नसून कंपनीकडून कोणतेही मानधन किंवा भेटवस्तू घेतलेली नाही)