अर्चना सोंडे, दी लेडी बॉस
साडी हा भारतीय महिलांच्या वेशभुषेचा आत्मा आहे. महाराष्ट्रात पैठणी, तामिळनाडूमध्ये कांजीवरम, गुजरातची पटोला, तर उत्तर प्रदेशची बनारसी साडी या जगभरात प्रसिद्ध आहेत. अशाच प्रकारची ओडिशामध्ये प्रसिद्ध असणारी साडी म्हणजे संथाली साडी होय. या साडीला जगाच्या पटलावर आणण्याचे कार्य करणाऱ्यांमध्ये पिंकी माझी यांचे नाव आघाडीवर आहे.
पिंकी माझी ही ओडिशाच्या मयूरभंज जिल्ह्यातील आहे. तिचा जन्म आणि संगोपन राउरकेला येथे झाले. तिचे वडील रेल्वेमध्ये काम करत होते. १९९३ मध्ये पदवीधर झाल्यानंतर, पिंकी बारीपाड्यापासून सुमारे ४८ किलोमीटर अंतरावर असलेल्या बिसोई नावाच्या एका छोट्या गावात स्थायिक झाली. २०२२ मध्ये, तिने तिथून गुलाची हँडलूम्स सुरू केले. पिंकी माझीने पारंपरिक संथाल साड्यांचा पुनर्वापर केला. या मुळात लहान, जाड आणि खडबडीत होत्या. तिने मर्सराइज्ड कॉटन वापरून ६.५ मीटर लांब आणि ४२ इंच रुंद अशा आकाराच्या साड्या तयार केल्या. यामुळे त्या नेसण्यास मऊ आणि आरामदायक झाल्या. त्यांनी साड्यांमध्ये पारंपरिक चेकर्ड मोटिफ्स, पक्षी, प्राणी आणि वनस्पती यांचं अस्तित्व अबाधित राखलं. पिंकीने सुरुवातीला ५ लाख रुपयांच्या गुंतवणुकीसह ‘गुलाची हँडलूम्स’ सुरू केले. तीन वर्षांत त्याची वार्षिक उलाढाल ₹१५ लाखांपेक्षा जास्त झाली. आज, तिच्या व्यवसायात साड्यांव्यतिरिक्त दुपट्टे, स्टोल, हँडबॅग्ज आणि गमछा आदींचा समावेश आहे. ‘गुलाची’ हे संथाल जमातीसाठी एक पवित्र फूल आहे, जे पूजा, लग्न आणि सर्व शुभ प्रसंगी वापरले जाते. जेव्हा पिंकीने संथाली कापडांना एक नवीन पोत देण्याचा निर्णय घेतला, तेव्हा तिने तिच्या स्टार्टअपचे नाव या फुलावरून ठेवण्याचे निश्चित केले होते.
पिंकीने तिच्या व्यवसायासाठी कोणतीही आक्रमक मार्केटिंग रणनीती वापरली नाही. तिच्या व्यवसायाच्या उत्पन्नापैकी ५५% पेक्षा जास्त उत्पन्न विविध ग्राहकोपयोगी प्रदर्शन आणि मेळ्यांमधून येते. तिचा मुलगा रत्नाकर मरांडीने भुवनेश्वर, रांची आणि जमशेदपूरसारख्या शहरांमध्ये प्रदर्शनांमध्ये स्टॉल लावून तिच्या उत्पादनांचा प्रचार केला. शिवाय, सोशल मीडियामुळे तिला ओडिशाबाहेर, अगदी परदेशात राहणाऱ्या ओडिया लोकांपर्यंतही तिची उत्पादने पोहोचवण्यास मदत झाली. सुरुवातीच्या आव्हानांना न जुमानता, पिंकीने तिच्या नैसर्गिक विक्री कौशल्यांवर आणि कुटुंबाच्या पाठिंब्यावर बाजारपेठेत स्थान निर्माण केले.
पिंकीने राउरकेला येथील एसकेडीएव्ही कॉलेजमधून पदवी प्राप्त केली. तिने फॅशन किंवा कापडाचे कोणतेही औपचारिक प्रशिक्षण घेतलेले नाही. तथापि, तिची सर्जनशीलता आणि भुवनेश्वरमधील एका हातमाग डिझायनर मैत्रिणीच्या पाठिंब्यामुळे तिला ३० हून अधिक डिझाइन विकसित करण्यास मदत झाली आहे. पिंकीच्या यशात तिच्या कुटुंबाची मोठी भूमिका आहे. तिचा मुलगा रत्नाकर तिला मार्केटिंगमध्ये मदत करतो, तर तिचा पती दयानाधी मरांडी व्यवसाय व्यवस्थापन करण्यास मदत करतो. सुरुवातीपासून तिच्यासोबत असलेले पिंकीचे दोन कर्मचारी आज देखील व्यवसाय चालवण्यास परिश्रम करतात. कुटुंब आणि मित्रमंडळाच्या पाठिंब्यानेच ती बाजारातील आव्हानांवर मात करू शकली. पिंकी आता तिचा व्यवसाय आणखी वाढवण्याची योजना आखत आहे. मयूरभंज जिल्ह्यातील बारीपाडा आणि रायरंगपूर सारख्या शहरांमध्ये स्वतःचे आउटलेट उघडण्याचे तिचे ध्येय आहे. जुन्या आणि न विकल्या गेलेल्या साड्यांपासून हँडबॅग्ज आणि इतर उत्पादने बनवून तिने तिच्या उत्पादनांची श्रेणी वाढवली आहे. यामुळे तिच्या उत्पादनांना नवजीवन मिळाले आहे. तिच्या उत्पादनांची किंमत कापसाच्या साड्यांसाठी २,५०० रुपयांपासून ते शुद्ध टसर साड्यांसाठी ८,५०० रुपयांपर्यंत आहे, ज्यामुळे त्या विविध ग्राहकांसाठी उपलब्ध होतात. कापसाच्या कापडासाठी, ती जाजपूर जिल्ह्यातील गोपाळपूर येथे विणकरांसोबत काम करते, तर तस्सर साड्यांचे विणकाम प्रामुख्याने पश्चिम बंगालमधील नादिया येथे दोन ते तीन मास्टर विणकर करतात. या प्रत्येक मास्टर विणकरांकडे सुमारे ३० ते ४० विणकर आहेत. संथाली साडीला जगभर नेण्यात पिंकीचा वाटा फार मोठा आहे. निव्वळ गृहिणी बनून न राहता पिंकीने ती स्वतः डिझाईनर बनली. उद्योजिका बनली. मनात जर प्रबळ इच्छाशक्ती असेल तर कोणतीही व्यक्ती आपले ध्येय साध्य करू शकते हे पिंकी माझी यांनी दाखवून दिले.
