जुळलेले अनुबंध तोडणे.. ब्रेकअप, हेच तुटलेले अनुबंध पुन्हा जुळवणे.. पॅचअप. हे दोन्ही शब्द हल्ली वारंवार ऐकण्यात व वाचण्यात येत आहेत. तरुणांच्या बोलण्यात या शब्दांचा जास्त वापर होत आहे. चारचौघांत खुलेआम या शब्दांचा उच्चार होत आहे. एका शब्दाने संबंध तुटतात, तर दुस-या शब्दाने ते जुळतात. संबंध कोणाचेही असोत किंवा कोणत्याही नात्याचे असोत.

तरुण पिढीच्या बोलण्यातले शब्द हे त्यांच्या एकंदरीत वागण्याशी देखील निगडित असतात. आता पाहा ना.. ब्रेकअप आणि पॅचअप हेच शब्द. जे एकदम विरुद्ध शब्द आहेत. पहिले ब्रेकअप आणि नंतर पॅचअप असा या शब्दांचा प्रवास असतो. पण काही वेळेला फक्त ब्रेकअपच होतो. नंतरचा पॅचअप होत नाही. दोघांनी मिळून घेतलेल्या निर्णयाचे द्योतक हे दोन शब्द आहेत.

ब्रेकअपनंतर दु:ख भोगावे लागते पण पॅचअपनंतर सुख अनुभवता येते. ब्रेकअप दोघांमधल्या एकामुळेही होतो तर पॅचअप दोघांमुळे होतो. नाते ठेवायचे नाही व रेटायचे नसल्याने ब्रेकअप करायचे हे ठरते. नाते परत जमवायचे असल्यास पॅचअप करायचे. प्रेमापासून दुरवलेल्या प्रेमाची व्यथा म्हणजे ब्रेकअप तर प्रेमाची पुन्हा वाटलेली आस हे पॅचअप.

एकदा एका मित्राचं त्याच्या गर्लफ्रेंडशी भांडण झालं. ते इतकं टोकाला गेलं की तिने ब्रेकअप करायचं ठरवलं. त्याचा फोन पण ती घेत नव्हती ना, कॉलेजला येत होती. हा बिचारा देवदास झाला. म्हणे, मला तीच हवी आहे. मी तिच्याशिवाय राहू शकत नाही आणि बरंच काही. शेवटी मित्रांना त्यांच्यात मध्यस्थी करावी लागली. त्या मुलीचं मन वळवल्यानंतर त्यांच्यात पॅचअप झाले.

तरुण वयातल्या मुला-मुलींना स्वातंत्र्य हवं असतं हे खरं, पण वयात येतानाचे सर्व निर्णय घ्यायला उत्सुक असलेल्या या मुलांना जगण्यातले, नात्यातले स्वाभाविक चढउतार सहन करण्याची, त्यातल्या निर्णयांची जबाबदारी पेलण्याची मॅच्युरिटी (समज) अनेकदा नसते.

वयात येणारी मुलं प्रेमात पडतात, त्यांना मित्र-मैत्रिणी असतात, त्यांचे क्षुल्लक कारणावरून ब्रेकअप होतात आणि त्याचं त्यांना फार काही वाटत नाही किंवा वाटलं तरी प्रेमभंगाचं दु:ख फार काळ टिकत नाही हे काही सुजाण पालकांनी आता आधुनिक जीवनशैली म्हणून मान्य करून टाकलं आहे.

मुलांना कितीही धारेवर धरलं तरी अखेरीस ते त्यांना हवं तेच करतात, असंही पालकांना वाटतं. त्यामुळे करा काय करायचं ते, घरापर्यंत काही आणू नका अशी सोयीस्कर पळवाट शोधून काही पालक डोळ्यांवर कातडं ओढणं स्वीकारतात.

काहींचं म्हणणं असतं की, प्रेमात दोघं पडलो, नातं शारीर पातळीवरपण दोघांच्या मर्जीने पुढं सरकलं आणि आता नाही जमत, ब्रेकअप झालं तर ‘मला फसवलं, वापरून घेतलं’असा आरोप करून रडारड करणा-या मुलींनाच सगळी सहानुभूती कशी देता? नाही जमलं तरी रेटतच राहायचं का नातं?

ब्रेकअप झाल्यानंतरचे सुरुवातीचे काही दिवस सोडले तर त्यावेळी घडणा-या घटना, माहौल सगळंच कसं वेगळं आणि बदलून गेलेलं असतं, सरभैर झालेलं असतं. समोर येईल तो माणूस आपल्याला त्रास द्यायलाच जन्माला आलाय असं वाटतं. आपलं कुणीच नाही या केविलवाण्या, दर्दभ-या, उदास आणि अशाच काहीबाही, जाम रोमॅण्टिक फीलिंगमध्ये हरवून जाणं हे कॉमन असतं.

आपण फक्त आपल्या आवडत्या माणसाच्या विचारात हरवून गेलेलो असतो. मग त्यापुढे हे नको, ते नको.. बाकी काही नको. तुमचं पहिलं प्रेम तुटलंय हे दुस-यांना माहिती असणं हे किती अपमानास्पद असू शकतं हे ब्रेकअप झालेलाच कुणी समजू शकेल.

ब्रेकअपच्या मूडमधून बाहेर आल्यावर त्याचा थोडा गांभीर्याने किंवा संवेदनशीलतेने विचार केला तरी आपलेच आपल्याला काही छान गुण सापडू शकतात. स्वत:चीच नव्याने ओळख होते. आपल्याला नेमकं काय हवंय, काय नकोय, हे सुद्धा कळून चुकतं. त्याक्षणी नाइलाजाने का होईना, आपण नेमकं काय चुकलंय याचा विचार करायला लागतो. स्वत:शीच रडत झगडत का होईना आपण आपली चूक कबूल करायला शिकतो. आपण आपली हार, नकार, आपल्याला एखादी गोष्ट मिळणार नाहीच हे स्वीकारायला लागतो. काही वर्षानंतर त्या पहिल्या प्रेमाला एक दिवस फोन करून चक्क सांगून टाकण्याचं धाडसही केलं जातं.

आजपर्यंत तुझ्याबद्दल मनात खूप राग वगैरे बरंच काय काय होतं, पण आता तसा काही राग वगैरे नाहीये. आता खरं म्हणजे तुझ्याबद्दल काहीच वाटत नाहीये. त्यावेळी तुझा निर्णय बदलावा म्हणून जे काही धिंगाणे घातले, जी कटकट केली, त्याबद्दल सॉरी वगैरे नाही म्हणायचंय.

तेव्हाच्या परिस्थितीत ते बरोबरच होतं. पण आता त्याचं थोडंसं हसायला येतं. तुझ्या-माझ्यातले छान क्षण नक्कीच लक्षात ठेवायचेत. पण कटू आठवणींचं ओझं मात्र नकोय. कारण ते ठेवणं कोणासाठीच चांगलं नाहीये. आयुष्यातला ‘पहिलं प्रेम’नावाचा चॅप्टर आता संपलाय.

आजच्या तरुणाईला प्रेम निभावण्यासारखाच, ब्रेकअपही कुठलेही नकारात्मक परिणाम करून न घेता निभावायचाय. जे झालं, जे संपलं ते तिथेच सोडून नव्याने सुरुवात करताना जुन्या आठवणीत अडकून पडायचं नाहीये किंवा उगाचच त्याचा आधारही घ्यायचा नाहीये. ब्रेकअपला एकदमच दुखी किंवा दर्दभरा लुक देण्यापेक्षा कॅज्युअली घेतलं तर? लग्न पाहावं करून असं म्हणतात ना. मग शहाणपण शिकवणारा एखादा ब्रेकअपही पाहावा करून..

पॅचअपनंतर आनंदीआनंद असतो. आपापल्या चुका दोघांना समजतात. आपण असे का वागलो यावर चच्रेत किस पडतो. दोघांची कलुषित मने हलकी होतात. ब्रेकअपनंतरच्या काळात मैत्री ही एखाद्या ताणलेल्या रबराप्रमाणं असते.

फरक एवढाच, की दोघांपैकी कोणी तरी एक तो रबर तुटू देत नाही! हा काळ संपला की मैत्री घट्ट होते. मित्र म्हणून आपण एकमेकांना जवळ करतो. आपल्या आवडीनिवडी, राग, लोभ सर्व पुन्हा जुळतात. एकमेकाला कळतात. मित्राच्या चांगल्या गोष्टीकडं बघून इतर गोष्टींकडं दुर्लक्षतो.

सुख-दु:ख, गुपितं, छंद सर्व काही मित्राच्या संगतीत सुरू होतात. मनाच्या तारा जुळतात असं काहीसं होतं, स्वराच्या त्या स्वरामध्ये पुन्हा स्वर जुळतात. ते पुन्हा बेसूर न होण्याच्या शपथेवर. अलगद मन जुळता जुळता जुळली पुन्हा जुनी नाती असं घडतं.